s-f – Odwieczna

Człowiek do przeróbki – Alfred Bester – kryminał noir w kostiumie science fiction

Kafkaesque — Wed, 01 Apr 2026 12:08:51 +0000

Alfred Bester – Człowiek do przeróbki, kryminał noir w kostiumie science fiction, powieść wydana po raz pierwszy w 1953 roku.

Bester pisze o obsesjach, zemście, tożsamości i mrocznych zakamarkach ludzkiej psychiki. Jego bohaterowie są zwykle zepsuci, zdeterminowani i fascynujący. Proza ta bywa tyle nudna, co intrygująca – potrafi zachwycać błyskotliwością i oryginalnością, ale bywa też chaotyczna, nerwowa i pozbawiona tchu.

Alfred Bester raczej nie lubi sielankowych opisów – jego język jest precyzyjny, obrazowy, momentami brutalny i sardoniczny. Wszystko pięknie, ładnie… tylko nie lubię powieści detektywistycznych. Dla Bestera zrobiłam jednak wyjątek.

W Człowieku do przeróbki, Bester eksperymentuje z narracją telepatyczną: władze mogą cię prześwietlić na wylot, sczytać niemal jak kod kreskowy, lecz istnieje pewien sposób, pewna mentalna zapora, która pozwala obronić się przed byciem jak otwarta księga. I to właśnie ta zapora jest jednym z ciekawszych pomysłów autora.

Akcja powieści rozgrywa się w 2301 roku, w wysoko rozwiniętej, międzyplanetarnej cywilizacji. Jej najważniejszą cechą jest istnienie Esperów – telepatów, którzy stanowią zaledwie 1% populacji, ale de facto rządzą społeczeństwem. Dzięki zdolności czytania w myślach prywatność stała się iluzją.

Alfred Bester

1913 - 1987

był wybitnym amerykańskim pisarzem science fiction. Urodzony w Nowym Jorku, karierę zaczynał w latach 30. jako autor opowiadań.

Przed pisaniem powieści pracował jako scenarzysta komiksów (m.in. Green Lantern), audycji radiowych i programów telewizyjnych. Jego proza jest równie nudna co intrygująca.

Autor m.in.:

Człowiek do przeróbki, tytuł oryginału: The Demolished Man, 1953,

Gwiazdy moje przeznaczenie, tytuł oryginału: The Stars My Destination, 1956,

Zmarł w 1987 roku w Pensylwanii.

„Podczas narady w agencji, która miała prowadzić kampanię reklamową Skoczka Monarch (Jedyna Na Rynku Rakieta Dla Całej Rodziny), Reich wystąpił z nowym pomysłem programu promocji.

– Zwróćcie państwo uwagę na to – powiedział – że ludzie skłonni są do antropomorfizacji przedmiotów, którymi posługują się na co dzień. Przydają im ludzkie cechy. Obdarzają je pieszczotliwymi imionami i traktują jak zwierzęta domowe. Klient chętniej kupi skoczka, jeśli ten potrafi wzbudzić w nim uczucie. Zapomni wówczas o mocy silnika i prędkości. Nabywca chce kochać swój pojazd.

– Trafił pan w sedno, panie Reich! Trafił pan w sedno!

– Uczłowieczmy zatem naszą rakietę – ciągnął dalej Reich. – Ogłośmy konkurs na Dziewczynę Skoczka. Gdy klient go kupi, poczuje się tak, jakby nabył także i dziewczynę. Jadąc będzie miał wrażenie, że towarzyszy mu ona w podróży.

– Bingo! – krzyknął księgowy. – Mister Reich, pański pomysł to rewelacja na skalę Systemu Słonecznego, czujemy się nim przytłoczeni! Kręci nam się w głowach, poraziło nas po prostu.

– Natychmiast startujcie z kampanią, której celem będzie znalezienie Dziewczyny Skoczka. Zagońcie do niej każdego sprzedawcę. Niech przekopią całe miasto. Osobiście wyobrażam ją sobie tak: mniej więcej dwadzieścia pięć lat, waga około pięćdziesięciu pięciu kilogramów. Doskonale zbudowana. Mnóstwo uroku.

– Uwzględnimy, mister Reich. Obowiązkowo!

– Niech będzie blondynką o ciemnych oczach. Pełne, zmysłowe usta. Klasyczny nos. Tak właśnie wyobrażam sobie Dziewczynę Skoczka. Przemyślcie to, spróbujcie na podstawie tego opisu wykonać portrety i roześlijcie swoim ludziom. Na tego, który trafi najlepiej i odnajdzie dziewczynę najbliższą nakreślonemu przeze mnie wizerunkowi, czeka awans.”

„– Od siedemdziesięciu dziewięciu lat nie zanotowano ani jednej udanej próby popełnienia morderstwa z premedytacją. Dzięki esperom niemożliwe się stało ukrycie zamiaru. A nawet jeśli komuś udałoby się umknąć ich uwagi przed popełnieniem zbrodni, niemożliwe byłoby ukrycie winy po dokonaniu czynu.

– Esperom nie pozwala się świadczyć w sądzie.

– Istotnie, ale jeśli członek Ligi wpadnie na trop, zawsze potrafi odnaleźć dowody potwierdzające winę. Lincoln Powell, prefekt Parapsychologicznego Wydziału Policji jest śmiertelnie niebezpiecznym przeciwnikiem. – Tate otworzył oczy. – Czy nie byłoby lepiej, gdybyśmy obaj zapomnieli o tej rozmowie?

– Nie! – warknął Reich. – Przedtem przyjrzymy się wspólnie mojemu planowi. Dlaczego dotychczas nie udało się żadnemu mordercy? Ponieważ świata strzegą telepaci. Co można przeciwstawić jednemu telepacie? Drugiego telepatę. Do dnia dzisiejszego żadnemu mordercy nie przyszło na myśl, aby zaangażować niezłego wnikacza, który by go ubezpieczał; a nawet jeśli ktoś miał dość oleju we łbie, by wpaść na ten pomysł, nie posiadał środków na jego realizację. Ja mam te środki.

– Cóż dalej?

Wypowiadam wojnę – kontynuował dalej Reich. – Przede mną bezpardonowa walka ze społeczeństwem. Rozpatrzmy problem w kategoriach strategii i taktyki. Jest on podobny temu, przed jakim staje dowódca każdej armii. Nie wystarczy sama zuchwałość, dzielność i wola zwycięstwa. Każda armia potrzebuje wywiadu. Wojny wygrywa ten, kto ma lepszą sieć informacyjną. Moim wywiadem będzie pan.”

"Czy zaraza wie, jaką jest groźbą? Czy śmierć dręczą wyrzuty sumienia?"

„Bastion West Side, słynną ostatnią redutę obrońców Nowego Jorku, swego czasu postanowiono zachować jako miejsce pamięci. Jego dziesięć akrów rozdartej wybuchami ziemi miało na zawsze przypominać ludziom o szaleństwie, które wywołało ostatnią wojnę. Ale ostatnia wojna, jak zwykle, okazała się wojną przedostatnią i stopniowo wśród potrzaskanych budynków i przepastnych jarów ulic West Side pojawili się mieszkańcy, którzy przekształcili je w niesamowite slumsy.”

„– Dzięki ci, Boże, za ten wynalazek. Mamy przynajmniej choć taką ochronę przed telepatami. Ellery, jaki jest pański stosunek do zbrodni?

– Taki, jak wszystkich.

– Ludzi?

– Członków Ligi. Nasza Liga potępia przestępstwa, Ben.

– I czemu tak się pan przed nią trzęsie? Zna pan cenę pieniądza i sukcesu. Dlaczego nie zacznie pan myśleć samodzielnie, tylko pozwala pan, by Liga decydowała za pana?

– Nie pojmie pan tego, Ben. Esper Liga nas stworzyła. Żyjemy w niej i w niej umieramy. Jedynym naszym prawem jest wybór władz Ligi. To ona kieruje naszym życiem zawodowym. Daje nam wykształcenie i wychowanie, ustala normy etyczne i dba o ich przestrzeganie. Podobnie jak stowarzyszenie medyczne, Liga dba o prawa naszych klientów i tym samym dba o nas. Mamy również odpowiednik przysięgi Hipokratesa, nazywamy go Ślubowaniem Espera. I niech Bóg ma w swej opiece tego, kto złamie śluby… do czego, jak sądzę, zamierza mnie pan nakłonić.

– Może i tak – powiedział Reich z powagą. – Możliwe, że podsuwam panu myśl, iż złamanie ślubów może się opłacić. Rozważam wysokość sumy… większej, niż pan, albo jakikolwiek esper drugiego stopnia widział w swoim życiu.

– Ben, niech pan da spokój. Nie jestem ciekaw.

– Załóżmy jednak, że ktoś złamał śluby. Co konkretnie mu grozi?

– Ostracyzm.

– Tylko tyle? I to jest takie straszne? Przecież zarobi ogromną forsę. Bystrzejsi spośród wnikaczy zrywali z Ligą i wcześniej. Poddawano ich ostracyzmowi. I co z tego? Ellery, niech pan wreszcie zmądrzeje.

West uśmiechnął się z odcieniem wyższości.

– Nie zrozumie pan tego, Ben.

– No to proszę mi wytłumaczyć tak, bym zrozumiał.

– Wspomniał pan o tych pozbawionych praw wnikaczach… takich jak Jerry Church. Nie okazali się tacy cwani, jak pan sądzi. To jest mniej więcej tak… – West zamyślił się na chwilę. – Zanim chirurgia uporała się z niektórymi problemami, istnieli upośledzeni ludzie, zwani głuchoniemymi.

– To ci, którzy nie mogli mówić ani słyszeć?

– Nie inaczej. Porozumiewali się za pomocą języka gestów. Oznaczało to, iż nie mogli nawiązać kontaktu z nikim oprócz innych głuchoniemych. Pojmuje pan? Musieli trzymać ze sobą albo nie mogliby żyć w ogóle. Jeśli człowiek nie może porozmawiać ze znajomymi i przyjaciółmi, straci rozum.

– I co dalej?

Niektórzy z nich zajęli się wymuszaniem. Opodatkowali najbogatszych spośród innych głuchoniemych. Jeśli ofiara odmawiała cotygodniowej zapłaty, wykluczano ją ze społeczności. Nikt jednak nie odmawiał, ponieważ wybór zawsze był prosty: zapłać albo pozostaniesz samotny, aż zwariujesz.

– Chce pan rzec, iż wy, wnikacze, jesteście jak ci głuchoniemi?

– Nie, panie Reich. Mówię o was, ludziach normalnych. Jeśli którykolwiek z nas musiałby żyć wyłącznie pomiędzy wami, zwariowałby. Dlatego proszę dać mi spokój. Jeśli kombinuje pan coś paskudnego, nie chcę o tym wiedzieć.”

„– Przecież to bez sensu. Jeśli ktoś ma dość zdolności i charakteru, by zadrzeć ze społeczeństwem, jest z całą pewnością osobnikiem nieprzeciętnym. Należy go cenić. Należy poprawić jego psychikę i przekształcić w jednostkę wartościową. Dlaczego go odrzucać? Ten, kto tak czyni, otrzymuje w końcu społeczność owiec.”

„Człowiek do przeróbki” – hierarchiczne społeczeństwo, w którym zbrodnia karana jest w szczególny sposób, świat stworzony przez Bestera stał się naszą codziennością.

„Właśnie się budziłem – rzekł kwaśno. – Po raz pierwszy w życiu naprawdę się budziłem. Słyszałem… Nie wiem, jak to wyrazić. Nieskończoność i zero. To było coś ważnego. Prawdziwego. Potem znów zasnąłem i znalazłem się tutaj.

– Maleńka poprawka – uśmiechnęła się Duffy. – Obudziłeś się, nie zasnąłeś.

– Właśnie że nie! – ryknął Reich. – Teraz śpię! – Usiadł w pościeli. – Masz jakiś haj? Cokolwiek… opium, hasz, somnar, lette… Muszę się obudzić, Duffy. Muszę wrócić do rzeczywistości.”

"Jesteście pasożytami, chcącymi zachować umiejętności ESP dla ograniczonego kręgu osób, by móc maksymalnie wykorzystywać pozostałą część ludzkości. "

Footnotes

• Alfred Bester Człowiek do przeróbki, („The Demolished Man”), przekład Andrzej Sawicki,

• Encyklopedia fantastyki, strona autora.

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Kafkaesque — Tue, 03 Mar 2026 15:22:12 +0000

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Pierwsza powieść w dorobku Dicka, wydana po raz pierwszy w maju 1955 roku (początkowo powieść nosiła tytuł: „Quizmaster Take All”). Pierwsze wydanie w Polsce 1981 rok przez wydawnictwo Czytelnik w serii Z kosmonautą.

Zaskoczenie – niezła dawka humoru, jak zwykle w pisarstwie Dicka, gdzie absurd loterii miesza się z egzystencjalnym lękiem!

„Najpierw pojawiły się zwiastuny niezwykłych wydarzeń. Z początkiem maja dwa tysiące dwieście trzeciego roku automatyczne reportery poruszyła wiadomość o przelocie białych kruków nad Szwecją. Seria nie wyjaśnionych pożarów zniszczyła połowę Wzgórza Oiseau-Lyre, głównego centrum przemysłowego w Układzie Słonecznym. Grad małych okrągłych kamyków spadł z nieba w pobliżu budynków obozu pracy na Marsie. W Batawii, gdzie mieści się Dyrektoriat Dziewięciu Planet, przyszło na świat dwugłowe cielę – niechybny znak, że coś nadzwyczajnego wisi w powietrzu. Każdy usiłował wytłumaczyć te znaki na swój sposób – ulubioną rozrywką stały się spekulacje na temat planów przypadkowych sił natury. Zgadywano, radzono i spierano się na temat uspołecznionego narzędzia losu – butelki. Wizyty u wróżbitów Dyrektoriatu trzeba było zamawiać na kilka tygodni z góry.”

„Uliczni przekupnie oferowali „sposoby”, tanie i gwarantowane teorie pozwalające rzekomo przewidzieć ruch butelki i wygrać wielką grę. Zaaferowane tłumy nie zwracały uwagi na przekupniów – gdyby ktoś wymyślił skuteczny system, użyłby go sam, a nie sprzedawał.„

Gra o władzę, każdy ruch jest już przewidziany

„Kieszonkowa tabliczka wyznacza przypadkowe kombinacje, według których można podejmować najbardziej skomplikowane decyzje. Morderca patrzy na tabliczkę, odczytuje numer i działa zgodnie z ustalonymi wcześniej regułami. Telepata nie wie z góry, co pokaże tabliczka, tak jak nie wie tego morderca.”

Strategia tożsamości

„Wyobraź sobie, że mówisz do mnie. Rozmawiamy. A ja nagle znikam. Zamiast mnie pojawia się zupełnie inna osoba.

– Inna fizycznie. Tak powiedział Yerrick.

– Nawet nie kobieta. Młody człowiek albo starzec. Jakie zupełnie inne ciało, które ciągnie rozmowę, jakby się nic nie stało.”

Niezarejestrowani

„Ludzie nie zmienili się zbytnio ostatnimi czasy, pomyślał Cartwright. Ani system rejestracji, ani skomplikowana Loteria nie poprawiły losu większości. Nadal istnieją nierejestrowani.

W pierwszej połowie dwudziestego wieku rozwiązano problem produkcji. Odtąd już tylko problem konsumpcji nękał ludzkość. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych na Zachodzie poczęły rosnąć góry produktów rolnych i artykułów przemysłowych. Rozdawano, co się dało, ale takie rozwiązanie godziło w postawy wolnego rynku. W tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym roku znaleziono tymczasowe wyjście z sytuacji: niszczenie nadprodukcji. Każdego tygodnia szły z dymem towary wartości miliardów dolarów.

Co sobota ponury, wrogi tłum przyglądał się, jak żołnierze oblewali benzyną i unicestwiali w oślepiającym pożarze samochody, pralki, ubrania, pomarańcze, kawę czy papierosy, których nikt nie kupił. Każde miasto miało swoje palenisko, ogrodzony plac, pełen szczątków i popiołu, gdzie systematycznie niszczono znakomite wyroby, które nie znalazły nabywcy.

Trochę pomogły loterie. Kiedy ludzi nie było stać na kupno drogich artykułów przemysłowych, mogli w cisz mieć nadzieję, że je wygrają. Na dziesiątki lat ostoją gospodarki stał się skomplikowany system rozprowadzania ton błyszczących wyrobów. Ale na każdego szczęściarza, który wygrał samochód, lodówkę albo telewizor, przypadały miliony tych, co nic nie wygrali. Z biegiem lat zmieniały się nagrody loteryjne; przedmioty materialne zastąpiono realniejszymi dobrami: Władzą i prestiżem. A na szczycie, na najwyższym stanowisku znalazł się rozdawca władzy – Lotermistrz, który kierował całą loterią.

Rozdział systemu społecznego od systemu ekonomicznego był powolny, stopniowy, ale nieodwracalny. Doszło do tego, że ludzie stracili wiarę w prawa natury. Nie było nic stałego, niezmiennego, wszechświat stał się rwącym potokiem. Nikt nie wiedział, co się zdarzy następnego dnia. Nie można było na nic liczyć. Uznawano powszechnie prawa statystyki, zanikło natomiast pojęcie skutku i przyczyny. Ludzie przestali wierzyć, że można władać środowiskiem, pozostała im tylko wiara w przypadkową kolej rzeczy, w pomyślny zbieg okoliczności, w szczęśliwy traf.

Powstała teoria Minimaxu, rodzaj stoickiej rezygnacji, odmowy uczestniczenia w bezcelowym wirze codziennej walki. Gracz stosujący taktykę Minimaxu nigdy się do końca nie angażuje, nic nie ryzykuje i nic nie zyskuje, ale też nie może być pokonany. Stara się ocalić to, co ma i przetrwać dłużej niż pozostali gracze. Po prostu siedzi, czekając na koniec gry, dalej jego nadzieje nie sięgają.

Minimax, sposób na przetrwanie w wielkiej grze życia, został wynaleziony w dwudziestym wieku przez dwóch matematyków: von Neumanna i Morgensterna. Użyto go w drugiej wojnie światowej, w wojnie koreańskiej oraz w Wojnie Ostatecznej. Po strategach wojskowych teorią zainteresowali się finansiści. W połowie dwudziestego wieku von Neumann został powołany do amerykańskiej Komisji do spraw Energii Atomowej. Był to dowód rosnącego uznania dla jego teorii. A po dwustu pięćdziesięciu latach Minimax stał się podstawą rządu wszechświatowego.”

Carl Gustav Jung

„Im większy tłum, tym bardziej „niegodne” indywiduum. Jeśli jednak indywiduum w przemożnym poczuciu swej małości i zbędności straci sens życia, którego bynajmniej nie wyczerpują idee dobrobytu powszechnego i podniesienia standardu życia, wówczas znajdzie się ono na drodze wiodącej do niewolnictwa państwowego i – nie znajdując sobie z tego sprawy – zacznie ono przygotowywać nadejście tego stanu. Człowiek, który spogląda jedynie na zewnątrz, Na wielkie liczby, nie ma niczego, co mogłoby go obronić przeciwko świadectwu zmysłów i rozumu. To właśnie czyni dziś cały świat: ludzie są dzisiaj zafascynowani prawdami statystycznymi, nicością i niemożnością indywidualnej osobowości, która nie reprezentuje i nie uosabia żadnej organizacji masowej. I odwrotnie – wydaje się, że owa jednostka, która – widać to na wielką skalę – wchodzi dziś na wielką scenę świata, której głos słyszalny jest w szerszym kręgu, zdaniem bezkrytycznej publiczności unoszona jest przez pewien ruch masowy czy przez opinię publiczną i że zasadniczo z tego powodu jest ona albo akceptowana, albo zwalczana. Ponieważ z reguły przeważa tu sugestia masowa, nie za bardzo wiadomo, czy jej przesłanie jest czymś osobistym, za co ona ponosi odpowiedzialność, czy też człowiek ów służy jedynie jako tuba mniemań zbiorowych.

W tych warunkach aż nader łatwo można zrozumieć, że z wolna powstaje zjawisko niepewności opinii indywidualnej, a w rezultacie odpowiedzialność osobista ulega procesowi kolektywizacji, to znaczy indywiduum próbuje się jej pozbyć i przenieść ją na organizację masową. Tym samym indywiduum w coraz większym stopniu staje się funkcją społeczeństwa, które z kolei przejmuje funkcję nośnika życia, choć przecież w gruncie rzeczy nie jest ono niczym innym, jak tylko ideą – podobnie jak jest nią państwo. Obie te formacje ulegają hipostatyzacji, czyli usamodzielniają się, państwo przekształca się w coś w rodzaju żywej osobowości, od której ludzie spodziewają się spełnienia wszystkich swoich zachcianek. Ale tak naprawdę państwo to jedynie kamuflaż dla owych indywiduów, które umieją nim manipulować. ”

Autorem powyższego cytatu jest Carl Gustav Jung

“

"Co robić, kiedy się odkryje, iż reguły są takie, że nie można wygrać?"

"Czy to zbrodnia złamać stronnicze prawo?"

– Kto decyduje o tym, że społeczeństwo składa się z przestępców? spytał Benteley. – Skąd można wiedzieć, kiedy społeczeństwo się zepsuło? Skąd można wiedzieć, że należy wypowiedzieć posłuszeństwo prawu?

– To się wie – powiedziała z przekonaniem Rita Oleili.

– Masz wbudowany mechanizm? – spytał ją Benteley. – To wspaniale, zazdroszczę ci. Chciałbym, żeby każdy miał taki mechanizm. To musi być bardzo użyteczna rzecz. W całym Układzie Słonecznym żyje szeć miliardów ludzi i większoć uważa, że system jest dobry. Czy mam wystąpić przeciwko wszystkim naokoło? Oni wszyscy przestrzegają prawa.

Pomyślał o Alu i Laurze Davisach.

– Są szczęśliwi, zadowoleni, mają dobrą pracę, dobrze im się powodzi, mają ładne mieszkanie. Eleonora Stevens powiedziała, że mój umysł jest chory. Skąd mam wiedzieć, że nie jestem nieprzystosowany albo chory psychicznie?

– Musisz wierzyć w siebie powiedziała Rita.

– Każdy wierzy w siebie. To tani towar.”

Walter Lipmann

„Taryfy celne, stocznie marynarki wojennej, garnizony, rzeki i porty, urzędy pocztowe i gmachy federalne, emerytury i patronaż – tym karmi się skupione na sobie społeczności, przedstawiając to jako namacalne dowody na korzyści płynące z życia narodowego. Ponieważ są skupione na sobie, łatwiej im dostrzec gmach z białego marmuru, który wyrasta dzięki funduszom federalnym, podnosząc wartość miejscowych nieruchomości i zapewniając pracę miejscowym wykonawcom, niż ocenić łączne koszty tego rodzaju kiełbasy wyborczej. (…)

System autokratyczny chyli się ku upadkowi, a system oparty na dobrej woli znajduje się w bardzo zaczątkowej fazie; w rezultacie przy ocenie perspektyw prób zrzeszania się wielkich grup ludzkich, Ligi Narodów, zarządzania przemysłowego czy federacji państw stopień, w którym istnieją podstawy dla wspólnej świadomości, określa, jak dalece współpraca będzie się opierać na przymusie czy też na łagodniejszej alternatywie wobec przymusu, jaką są patronaż i przywileje. Sekret wielkich budowniczych państwa w rodzaju Alexandra Hamiltona tkwi w tym, że umieją te zasady wykalkulować.”

Powyższy cytat pochodzi z książki Waltera Lippmanna.

Reguły

„- Od lat gram w tę grę – odparł Cartwright. – Większość ludzi gra przez całe życie. Pewnego dnia zrozumiałem: reguły są takie, że nie mogę wygrać. Kto by chciał grać w taką grę? Kasyno przyjmuje zakłady i kasyno zawsze wygrywa.

– To prawda – przyznał Benteley. Po chwili dodał: -Tak, nie warto brać udziału w oszukańczej grze. Ale jakie proponujesz wyjcie? Co robić, kiedy się odkryje, iż reguły są takie, że nie można wygrać?”

Teoria gier

„Celem teorii gier jest analiza sytuacji obejmujących interakcje strategiczne, w których kilka podmiotów (graczy, populacji, firm, automatów, komórek itp.) o określonych właściwościach (działania, ceny, kody, geny itp.) wchodzi w interakcje. Matematyczna analogia wykracza tu poza optymalizację, ponieważ agent nie kontroluje wszystkich zmiennych, które go dotyczą. Ponadto, wybranie przez agenta własnej zmiennej kontrolowanej będzie miało wpływ na innych agentów.”

Cytat pochodzi z książki „Teoria gier, podstawy matematyczne”, PWN, Warszawa 2022

Myślisz, że prawo istnieje, bo istnieją przestępcy?

Article Sources

Article Source:

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Strona: philip k. dick

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick – zalegalizowana nienawiść

Kafkaesque — Wed, 18 Feb 2026 14:02:35 +0000

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick, pierwsze wydanie w 1966 roku w języku angielskim.

Zaczynając przygodę z twórczością Dicka niewiele wiadomo mi było ani o samym autorze, mam na myśli jego życie osobiste, ani o jego twórczości, znałam tytułu niektórych jego dzieł, anegdoty itp. Jednak nikt nie wspomniał jak walnięte, dziecinne i wyrachowane bywają kobiety w książkach Dicka. To chyba piąte dzieło jakie czytam tego autora i nie polubiłam żadnej z infantylnych, często histerycznych bohaterek. Są wyraźnie irytującymi istotami, a mężczyźni? Obrońcy narodu, łaskawcy, dobroduszni, jednym słowem ideały. W „Teraz czekaj na zeszły rok” – Kathy, żona głównego bohatera, Erica to zła kobieta była, mściwa i rozkapryszona. Na szczęście Philip Dick nie poświecił jej zbyt dużo uwagi; to postrzeganie rzeczywistości, czas i narkotyki wysuwają się na pierwszy plan w tej powieści.

Philip K. Dick

1928 - 1982

autor licznych książek i opwiadań, wśród nich m.in. „Człowiek z wysokiego zamku”, „Labirynt śmierci”, „Radio Wolne Albemuth” czy powieść „Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?” – na podstawie której nakręcono Blade Runner, film neo-noir z 1982 roku.

„Budowla w kształcie nielota, tak dobrze mu znana, emanowała zwykłym przydymionym szarym światłem, gdy Eric Sweetscent obniżył koło i zaparkował je w wyznaczonym mu boksie. Ósma rano, pomyślał przygnębiony. A jego szef, pan Virgil L. Ackerman, już zdążył otworzyć biura Korporacji. Wyobraźcie sobie człowieka, którego umysł pracuje najsprawniej o godzinie ósmej rano. To jawne pogwałcenie wyraźnych boskich nakazów. Niezły świat raczyli nam dać; wojna usprawiedliwia każde ludzkie dziwactwo, nawet wybryki tego dziadygi.”

„– Zasługujesz na to – ciągnęła Kathy – bo ukryłeś prawdę i nie
ofiarowałeś mi całej swojej miłości. Tutaj jest twoje miejsce, tu, gdzie
się wijesz jak zwierzę, jak spanikowane zwierzę. Spójrz tylko na siebie!
Żałosne – trzęsiesz się i zaraz wybuchniesz płaczem. Bo ktoś zniszczył
ci jedną z twoich NIEZMIERNIE ważnych taśm.
– Ale – zaoponował – to przecież moje hobby. Pasja całego życia.
– Jak kaszka manna dla niemowlaka.
– Nie można ich odzyskać. Posiadam jedyne egzemplarze części
z nich. Na przykład tej z programem Jacka Pa-ara…
– No i co z tego? Wiesz co, Eric? Czy ty wiesz, czy ty naprawdę
wiesz, dlaczego lubisz oglądać facetów na wideo?
Mol stęknął, jego mięsista, ociężała, wiekowa twarz drgnęła.
– Bo – oświadczyła Kathy – jesteś pedziem.
– Auć – wymamrotał Mol i mrugnął.
– Jesteś tak naprawdę homoseksualistą. Szczerze wątpię, czy sobie
to uświadamiasz, ale nie da się temu zaprzeczyć. Tylko spójrz na mnie,
spójrz. Oto ja. Jestem bardzo atrakcyjną kobietą, którą masz do
dyspozycji o każdej porze dnia i nocy.
– I za darmo – skomentował z wykrzywioną twarzą Mol.
– A mimo to siedzisz tu z tymi taśmami, zamiast mnie przelecieć
w sypialni. Mam nadzieję, najszczerszą nadzieję, że zniszczyłam ci
akurat tę kasetę… – Urwała i odwróciła się do niego tyłem. – Dobranoc.
I miłej zabawy z samym sobą. – Trudno w to uwierzyć, ale zapanowała
nad głosem, który stał się zupełnie spokojny.”

"– Jeden z nas – wyczuł tę myśl Mol – cierpi nieznośne męki w sferze osobistej, ukryty przed szeroką publicznością, mały i nieważny. Drugi cierpi publicznie w wielkim rzymskim stylu, niczym trafiony włócznią i konający bóg. Zadziwiające. Dokładne przeciwieństwa. Mikro – i makrokosmos."

„Codziennie karmimy się złudzeniami. Iluzja wkroczyła w nasze życie, gdy pierwszy bard wytrajkotał pierwszą epopeję o pewnej pradawnej bitwie, Iliada jest taką samą imitacją, jak te małe robanty, które wymieniają się na ganku znaczkami. Ludzie od zawsze chcieli zatrzymać przeszłość w jakiejś przekonującej postaci, nie ma w tym nic złego. Bez tego nie istnieje ciągłość, pozostaje tylko bieżąca chwila. A pozbawiona przeszłości chwila, teraźniejszość, nie ma praktycznie żadnego znaczenia. Możliwe – myślał, wspinając się po schodach – że do tego sprowadzają się moje kłopoty z Kathy. Nie pamiętam naszej wspólnej przeszłości: nie mogę już sobie przypomnieć czasów, kiedy żyliśmy ze sobą dobrowolnie… Teraz nasze życie pozostało przymusowym układem, Bóg wie w jaki sposób oderwanym od przeszłości. I żadne z nas tego nie rozumie. Nie jesteśmy w stanie dociec sensu ani mechanizmu działania tego wszystkiego.Mając lepszą pamięć, moglibyśmy zmienić swój związek w coś, co potrafilibyśmy pojąć. Może to pierwsze okropne oznaki starości, pomyślał Eric. A przecież mam dopiero trzydzieści cztery lata!”

„Eric miał tylko nadzieję, że ta sama siła nie wywołuje w nich równocześnie oziębłości, to byłaby dopiero parodia życia, parodia potencjału istot żywych. Najgorsze, myślał, że takie kobiety strasznie szybko się starzeją. Wszystkie plotki na ich temat są prawdziwe: już koło trzydziestki są wyniszczone, grube, porzucają gdzieś stanik, płaszcz i torebkę, pozostają im tylko czarne oczy, płonące pod krzaczastymi brwiami, pierwotna, smukła istota, uwięziona gdzieś w zwałach tłuszczu, nie potrafiąca już przemówić własnym głosem, bawić się, uciekać ani kochać. Stukanie obcasami o chodnik, pęd ku życiu, to przemija,
pozostaje jedynie ociężały odgłos wleczenia się po ziemi. Najpotworniejszy dźwięk na świecie, odgłos niegdysiejszego: żywy w przeszłości, rozpadający się w teraźniejszości, stworzony z prochu trup w przyszłości. W Tijuanie nic się nie zmienia, ale też nic nie dożywa słusznego wieku Czas biegnie tu za szybko, jednocześnie stojąc w miejscu.”

"Lucile Sharp jest żarliwą zwolenniczką pokoju. Myślę, że to miłe ze strony Korporacji, że pozwala pracownikom na angażowanie się w agitację polityczną, prawda? Co więcej, to nie kosztuje ani centa, udział w mityngach politycznych jest darmowy."

„Czy ten przenoszący w czasie narkotyk pomieszał ci rozum i nie wiesz, że masz tylko jedno, krótkie życie, i że leży ono przed tobą, a nie z boku i z tyłu? Czekasz, aż znowu nadejdzie zeszły rok, czy co?”

Footnotes

Wszystkie cytaty pochodzą z książki „Teraz czekaj na zeszły rok”, Philip K. Dick, w tłumaczeniu Jacek Spólny, Dom Wydawniczy Rebis.
Dom Wydawniczy Rebis

Ubik, Philip K. Dick

Kafkaesque — Mon, 02 Feb 2026 12:06:04 +0000

Ubik, Philip K. Dick – immanentny świat umysłu.

Ubik, przełożył Michał Ronikier, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2012.

Philip Dick, człowiek który wszedł bezszelestnie do świata, otworzył drzwi bez pukania i pozwolił czytelnikom podążać za sobą. W Ubik bezszwowo wchodzimy w rzeczywistość, w której zmarli utrzymują ograniczoną formę świadomości w stanie pół-życia, a przedmioty ulegają regresji do wcześniejszych wersji rynkowych. Ubik – jedyna stała, w transformowalnej formie.

Świat otaczający nas w kreacji / zapisie rzeczywistości autora nie jest anomalią, dla bohaterów jest on immanentnym stanem umysłu. Philip Dick i jego postrzeganie świata jest mi znacznie bliższe, niż przykładowo braci Strugackich, u Dicka nie ma jakby granic, opisów przejścia (mowa jedynie o książce Ubik) czy objaśniania otaczającego nas świata / rzeczywistości. Brak widocznych szwów, nie poznajemy reguł obcego, bo nie ma obcego, jest jedynie świat immanentny.

Philip K. Dick

1928 - 1982

„– Noc już zapadła – powiedział Runciter. Przynajmniej dla Elli. A może i dla niego, o ile nie uda mu się znaleźć zaginionych telepatów, parakinetyków, jasnowidzów, rezurektorów i animatorów

Hollisa. Utracił żonę, a na domiar złego został pozbawiony możliwości skorzystania z jej rady, jako że Jory wyrugował Ellę, zanim zdążyła mu jej udzielić.

– Gdy na nowo zdeponujemy ją w chłodni – ględził von Vogelsang – nie ulokujemy już Jory’ego blisko niej. Właściwie, o ile zgodzi się pan na nieco wyższą opłatę miesięczną, możemy umieścić ją w starannie izolowanej komorze, której ściany wyłożone są dodatkowo warstwą teflonu-26, w celu wyeliminowania wszelkich wpływów heteropsychicznych czy to ze strony Jory’ego, czy też kogokolwiek poza nim.

– Nie jest już za późno? – spytał Runciter, wynurzając się na chwilę z depresji, w której pogrążyło go to wydarzenie.

– Jej powrót jest możliwy. Gdy tylko wycofa się Jory, a także inne osoby, które mogły ewentualnie dostać się do niej ze względu na jej osłabienie. Jest dostępna niemal dla każdego. – Von Vogelsang zagryzł wargi, najwyraźniej zastanawiając się nad sytuacją. – Izolacja może jej nie odpowiadać, panie Runciter. Nie bez powodu umieszczamy pojemniki – czyli trumny, jak niefachowo a powszechnie się je nazywa – tak blisko siebie. Wzajemne wnikanie w swe życie umysłowe daje tym półżywym jedyną…

– Proszę od razu umieścić ją w osobnym pomieszczeniu – przerwał mu Runciter. – Lepiej, żeby przebywała w izolacji, niż żeby nie istniała w ogóle.

– Ona istnieje – poprawił go von Vogelsang. – Jedynie nie może nawiązać z panem kontaktu, a to jest różnica.

– To różnica metafizyczna, która nie ma dla mnie żadnego znaczenia – oświadczył Runciter.

– Odizoluję ją – mówił von Vogelsang – ale myślę, że ma pan rację: już jest za późno. Jory przeniknął do niej na stałe, przynajmniej w pewnym obszarze. Bardzo mi przykro.

– Mnie również – szorstko powiedział Runciter.

żeby nie istniała w ogóle.

– Ona istnieje – poprawił go von Vogelsang. – Jedynie nie może nawiązać z panem kontaktu, a to jest różnica.

– To różnica metafizyczna, która nie ma dla mnie żadnego znaczenia – oświadczył Runciter.”

„Przyjaciele, nadszedł czas wyprzedaży i właśnie o tyle obniżamy cenę wszystkich naszych bezszmerowych elektrycznych aparatów Ubik. Tak jest, cennik przestał się liczyć. I pamiętajcie: każdy z aparatów Ubik znajdujących się u nas na składzie był używany zgodnie z instrukcją.”

„Najlepiej zamawiać piwo, mówiąc: Ubik. Warzone na doborowym chmielu i wysokiej jakości wodzie, dojrzewające powoli celem osiągnięcia idealnego smaku, piwo Ubik jest w tym kraju piwem numer jeden. Produkowane tylko w Cleveland.”

„Błyskawiczny Ubik ma wszystkie walory świeżo parzonej kawy z ekspresu. Twój mąż powie: „Ależ kochanie, dotąd uważałem, że robisz kawę taką sobie, ale teraz – bomba!” Nieszkodliwy, jeśli używać zgodnie z instrukcją”

„Rewelacyjny nowy sos do sałatek Ubik. Nie włoski, nie francuski: całkowicie nowe i odmienne doznanie smakowe, które zaczyna podbijać świat. Daj się ponieść Ubikowi! Nieszkodliwy po przyrządzeniu według instrukcji.”

„Masz kłopoty materialne? Odwiedź panienkę w kasie oszczędnościowo-pożyczkowej Ubik. Ona uwolni cię od zmartwień. Powiedzmy na przykład, że zaciągniesz pożyczkę oprocentowaną w wysokości 59 poscredów. A więc wyniesie to razem…”

"– To, co my uważamy za wypadek – stwierdził von Vogelsang – jest w istocie tylko przejawem działalności Boga. W pewnym sensie całe życie można nazwać wypadkiem. A jednak…"

„– Chyba złożę u producenta skargę. Na pańską… – Urwał. Coś dławiło go w gardle, nie mógł oddychać ani mówić. Potem ucisk osłabł na chwilę – ulegającą regresji aptekę – dokończył.”

– Jak pan widzi, mam rację – powiedziały drzwi tonem pełnym satysfakcji.

„– Jako czynnik mogący mieć wpływ na przetrwanie gatunku ludzkiego – rzekł Joe – zdolności pani są równie ważne jak właściwości psi. Szczególnie dla nas, normów. Czynnik antypsi przywraca w sposób naturalny równowagę ekologiczną. Jeden owad umie latać, inny więc potrafi tkać pajęczynę, aby go schwytać. Czy można to nazwać nielataniem? U pewnych mięczaków rozwinęła się twarda muszla ochronna – ptaki nauczyły się więc unosić mięczaka wysoko w górę i upuszczać go na kamienie. W pewnym sensie jest pani czymś w rodzaju istoty żerującej na ludziach o zdolnościach psi, tak jak oni są istotami żywymi żerującymi na nas – normach. To panią czyni przyjaciółką ludzi należących do klasy normów. Równowaga, pełny cykl, drapieżnik i ofiara. Ten system wydaje się wieczny i szczerze mówiąc, nie wiem, jak można by go udoskonalić.

– Mogę zostać oskarżona o zdradę – powiedziała Pat.

– Czy to panią martwi?

– Martwię się, że pewni ludzie będą się do mnie wrogo odnosić. Ale wydaje mi się, że nie da się przejść przez życie, nie wzbudziwszy czyjejś nieżyczliwości: nie można zadowolić wszystkich, bo ludzie pragną wielu różnych rzeczy. Dogadzając jednemu, robi się przykrość drugiemu.

– Jaki jest pani przeciwtalent? – spytał Joe.

– Trudno mi wytłumaczyć.

– Mówiłem ci już – wtrącił G.G. Ashwood – to coś niezwykłego. Nigdy dotąd o czymś takim nie słyszałem.

– Jakiego typu zdolności psi pani neutralizuje?

– Umiejętność jasnowidzenia – powiedziała Pat. – Tak mi się wydaje. – Wskazała na G.G. Ashwooda, który nadal uśmiechał się z entuzjazmem. – Wasz wywiadowca, pan Ashwood, wytłumaczył mi to. Wiedziałam, że robię coś dziwnego, zawsze zdarzały mi się takie dziwne momenty, już od szóstego roku życia. Nigdy nie przyznałam się do tego rodzicom, bo czułam, że ich to zmartwi.

– Czy oni są jasnowidzami?

– Tak.

wieczny i szczerze mówiąc, nie wiem, jak można by go udoskonalić.

– Mogę zostać oskarżona o zdradę – powiedziała Pat.

– Czy to panią martwi?

"– Od kiedy – zwrócił się do Franceski Spanish Don Denny – preparaty psychodeliczne są ci potrzebne do halucynacji? Całe twoje życie jest halucynacją na jawie."

„Ja jestem Ubik. Zanim świat był, jam jest. Stworzyłem słońca. Stworzyłem światy. Stworzyłem istoty żywe i miejsca przez nie zamieszkiwane; umieszczam je to tu, to tam. Idą, gdzie im każę, robią, co im polecę. Jestem słowem i nigdy nie bywa wypowiedziane moje imię – imię, którego nikt nie zna. Nazywają mnie Ubik, ale nie to jest moje imię. Ja jestem. Ja będę zawsze.”

Samuel Butler – Erewhon, Darwin i maszyny

Kafkaesque — Thu, 10 Jul 2025 15:54:52 +0000

Samuel Butler
1835 - 1902
- ewolucja maszyn

Samuel Butler swoją głośną powieść Erewhon wydał anonimowo w 1872 roku. Jako najważniejszą w jego dorobku uznaje się The Way of All Flesh (wydanej po śmierci autora w 1903 roku).

Z czasem, kiedy zainteresowanie rosło wśród czytelników, Samuel Butler ujawnił swoje nazwisko.

Powieść Erewhon na ogół zalicza się do: fantastyki lub satyry; niektórzy dopatrywali się w niej nawet krytyki teorii ewolucji Darwina: some of Butler’s contemporaries saw the novel as a criticism of Darwin’s theory of evolution, an accusation he strongly refuted as he was for a long time a supporter of Darwin’s views. Butler saw his novel more as a satire of Victorian society in general. It has also been suggested that Erewhon began a whole genre of similar novels by later New Zealand writers.

Rozdziały XXIII, XXIV i XXV uznawane są jedne z najciekawszych w całej powieści. Podobnie jak niektóre z początkowych części Erewhon, rozdziały te są modyfikacjami i rozwinięciami artykułów napisanych przez autora we wcześniejszych latach.

Najsłynniejszym artykułem, jest Darwin among the Machines, wydany został w Nowej Zelandii w 1863 roku, pod pseudonimem Cellarius. W innej formie artykuł pojawił się w 1865 roku pod tytułem The Mechanical Creation.

W przedmowie do wydania poprawionego, Samuel Butler pisze, iż pierwsze wydanie Erewhon sprzedało się w trzy tygodnie. Żadna późniejsza powieść Butlera nie odniosła już takiego sukcesu.

Audiobook AI

Biorąc pod uwagę czas, w jakim powieść Erewhon została napisana (1872 wydana), jest to pozycja interesująca, z conajmniej kilku powodów:

obyczaje panujące w Erewhon,
mieszkańcy Erewhon obawiają się szybkiego rozwoju się maszyn, wszystkie urządzenia zostały zniszczone lub przechowywane są pod kluczem, ich zaawansowanie bohater ocenia na XII, XIII wiek.
obawiają się również, że maszyny w przyszłości mogłyby przejąć kontrolę nad ich społeczeństwem, dlatego ich miejsce jest w muzeum,
organizacja codziennego życia mieszkańców tej nieznanej krainy (niektórzy dopatrują się tu maoryskich wpływów),
szczególnie bankowość oraz system sądownictwa wyróżniają się dość nietypowymi rozwiązaniami,
nie zapominając o prorokach,
podejściu do zwierząt i sposobie odżywiania mieszkańców Erewhon.

Bywa oryginalnie, jedynie misjonarskie poglądy głównego bohatera zdają się być zgodne z ówczesnymi poglądami kolonizatorów.

„It must always be remembered that man’s body is what it is through having been moulded into its present shape by the chances and changes of many millions of years, but that his organisation never advanced with anything like the rapidity with which that of the machines is advancing.”

„I received an intimation from one of the cashiers of the Musical Banks, that I was to be prosecuted in a criminal court ostensibly for measles, but really for having owned a watch, and attempted the reintroduction of machinery.

I asked why measles? and was told that there was a fear lest extenuating circumstances should prevent a jury from convicting me, if I were indicted for typhus or small-pox, but that a verdict would probably be obtained for measles, a disease which could be sufficiently punished in a person of my age. I was given to understand that unless some unexpected change should come over the mind of his Majesty, I might expect the blow to be struck within a very few days.”

Księga maszyn XXIII

„Nie ma żadnego zabezpieczenia” — cytując jego własne słowa — „przed ostatecznym rozwojem świadomości mechanicznej w fakcie, że maszyny posiadają obecnie niewielką świadomość. Mięczak ma niewiele świadomości. Zastanów się nad niezwykłym postępem, jakiego dokonały maszyny w ciągu ostatnich kilkuset lat i zauważ, jak wolno rozwijają się królestwa zwierząt i roślin. Bardziej zorganizowane maszyny są tworami nie tyle wczorajszymi, co ostatnich pięciu minut, że tak powiem, w porównaniu z czasem przeszłym. Załóżmy na potrzeby dyskusji, że świadome istoty istnieją od około dwudziestu milionów lat: zobacz, jakie postępy poczyniły maszyny w ciągu ostatniego tysiąca! Czy świat nie może trwać dwadzieścia milionów lat dłużej? Jeśli tak, to czym ostatecznie się nie staną? Czy nie bezpieczniej jest zdusić zło w zarodku i zabronić im dalszego postępu?”

„nie boję się żadnej z istniejących maszyn; obawiam się niezwykłej szybkości, z jaką stają się czymś zupełnie różnym od tego, czym są obecnie. Żadna klasa istot w przeszłości nie zrobiła tak szybkiego ruchu naprzód. Czy ten ruch nie powinien być zazdrośnie obserwowany i sprawdzany, póki jeszcze możemy? I czy nie jest konieczne w tym celu zniszczenie bardziej zaawansowanych maszyn, które są obecnie w użyciu, chociaż przyznaje się, że same w sobie są nieszkodliwe? „Jak dotąd maszyny odbierają swoje wrażenia za pośrednictwem ludzkich zmysłów: jedna podróżująca maszyna woła drugą z przenikliwym, alarmującym akcentem, a druga natychmiast się wycofuje; ale to przez uszy woźnicy głos jednego oddziałuje na drugiego. Gdyby nie było kierowcy, wezwany byłby głuchy na dzwoniącego. Był czas, kiedy musiało się wydawać wysoce nieprawdopodobne, aby maszyny nauczyły się wyrażać swoje potrzeby za pomocą dźwięków, nawet dla uszu człowieka; czyż nie możemy sobie wyobrazić, że nadejdzie dzień, kiedy te uszy nie będą już potrzebne, a słuchanie będzie odbywać się dzięki delikatności własnej konstrukcji maszyny? — kiedy jego język rozwinie się od krzyku zwierząt do mowy tak zawiłej jak nasza?”

„Trudno nam współczuć emocjom ziemniaka; tak samo postępujemy z ostrygami. Żadna z tych rzeczy nie hałasuje podczas gotowania lub otwierania, a hałas przemawia do nas bardziej niż cokolwiek innego, ponieważ tak wiele robimy z własnych cierpień. Ponieważ więc nie irytują nas żadnym wyrazem bólu, nazywamy je pozbawionymi emocji; i tacy są ludzie; ale ludzkość to nie wszyscy.”

"We find it difficult to sympathise with the emotions of a potato"

XXIV THE MACHINES — continued

„„Kto powie, że człowiek widzi lub słyszy? Jest takim rojem i chmarą pasożytów, że wątpliwe jest, czy jego ciało nie należy bardziej do nich niż do niego i czy nie jest jednak czymś innym niż mrowiskiem. Czy sam człowiek nie może stać się rodzajem pasożyta na maszynach? Czuła mszyca łaskocząca maszynę?””

Poniżej oryginalny tekst:

“Who shall say that a man does see or hear? He is such a hive and swarm of parasites that it is doubtful whether his body is not more theirs than his, and whether he is anything but another kind of ant-heap after all. May not man himself become a sort of parasite upon the machines? An affectionate machine-tickling aphid?”

„Czyż nie jest oczywiste, że maszyny zyskują na nas przewagę, gdy pomyślimy o rosnącej liczbie tych, którzy są z nimi związani jako niewolnicy i tych, którzy poświęcają całe swoje dusze rozwojowi mechanicznego królestwa?”

„Czyż maszyny nie jedzą jakby na sposób? Czyż to nie my sami tworzymy naszych następców w zwierzchnictwie nad ziemią? codziennie dodawać piękno i delikatność ich organizacji, codziennie wyposażając ich w coraz większe umiejętności i dostarczając coraz więcej tej samoregulującej, samoczynnej mocy, która będzie lepsza niż jakikolwiek intelekt?”

To be born

“To be born,” they say, “is a felony — it is a capital crime, for which sentence may be executed at any moment after the commission of the offence. You may perhaps happen to live for some seventy or eighty years, but what is that, compared with the eternity you now enjoy? And even though the sentence were commuted, and you were allowed to live on for ever, you would in time become so terribly weary of life that execution would be the greatest mercy to you.”

"Unreason is a part of reason; it must therefore be allowed its full share in stating the initial conditions."

Reason

„Life, they urge, would be intolerable if men were to be guided in all they did by reason and reason only. Reason betrays men into the drawing of hard and fast lines, and to the defining by language — language being like the sun, which rears and then scorches. Extremes are alone logical, but they are always absurd; the mean is illogical, but an illogical mean is better than the sheer absurdity of an extreme. There are no follies and no unreasonablenesses so great as those which can apparently be irrefragably defended by reason itself, and there is hardly an error into which men may not easily be led if they base their conduct upon reason only.”

"Erewhon is the word “nowhere” rearranged and is the name of the novel’s imaginary country."

A właściwie o czym jest ta powieść poza maszynami? Zaczynając od tytułu: Erewhon is the word “nowhere” rearranged and is the name of the novel’s imaginary country.

Jest to historia nieznanego nam z imienia bohatera, właściciela owczej farmy, który wraz ze swym pomocnikiem o imieniu Chowbok, decyduje się na wyprawę w góry. Jego marzeniem jest przekroczyć szczyty górskie, odbyć podróż w nieznane. Spełniając je, nasz bohater dociera do krainy zwanej Erewhon. Dociera tam jednak sam, gdyż lęk jego pomocnika przed nieznanym sprawia, że Chowbok zawraca, po powrocie ogłasza on, iż towarzysz jego podróży został zabity. Na wieść o śmierci syna, matka głównego bohatera pada trupem.

„My sisters were both married, but neither of their husbands was rich. No one seemed overjoyed on my return; and I soon discovered that when a man’s relations have once mourned for him as dead, they seldom like the prospect of having to mourn for him a second time.”

Erewhon to dziwna to kraina, nie podobna do żadnej innej. Brak maszyn szczególnie rzuca się w oczy przybyszowi.

Uwięziony, pozbawiony lokalnej waluty, nie znający języka ani lokalnych obyczajów skazany był na łaskę władz.

Dbano o niego podczas uwięzienia, uczono lokalnego języka (nie przypominał znanych języków, może hebrajski? zastanawiał się bohater), karmiono prostym jadłem, mógł spacerować po ogrodzie, przyjmować licznych gości, gdyż jego przybycie wywołało spore zamieszanie wśród lokalnej ludności.

Od swego nauczyciela języka dowiedział się, iż fakt posiadania zegarka w dniu przybycia do Erewhon, świadczy na jego niekorzyść, it was a very heinous offence, almost as bad (at least, so I thought I understood him) as having typhus fever. But he said he thought my light hair would save me.

W Erewhon nie tylko czasomierz jest przestępstwem, trza też być rumianym i pełnym wigoru obywatelem: illness of any sort was considered in Erewhon to be highly criminal and immoral; and that I was liable, even for catching cold, to be had up before the magistrates and imprisoned for a considerable period — an announcement which struck me dumb with astonishment.(…)

I never remember to have lost a cold so rapidly.

Po trzech miesiącach, kiedy główny bohater w miarę opanował język, nieco liznął lokalnych obyczajów, pozwolono mu opuścić więzienie, pod warunkiem że będzie przestrzegał lokalnych obyczajów. Został zaproszony do domu jednego z kupców, i w taki o to sposób poznaje życie obywateli Erewhon od podszewki.

Muzyczne Banki, sądownictwo, relacje rodzinne, itd.. jednak zbyt krótki pobyt oraz bariery językowe nie pozwoliły mu na głębsze poznanie zwyczajów mieszkańców Erewhon.

Zdawali się być religijni, nasz bohater nawet się rozmarzył, gotów z wyprawą misyją udać się do Erewhon: But if these people were the lost ten tribes of Israel, the case would be widely different: the opening was too excellent to be lost, and I resolved that should I see indications which appeared to confirm my impression that I had indeed come upon the missing tribes, I would certainly convert them. Kilka rozdziałów później: as soon as this is forthcoming I will guarantee that I convert the Erewhonians not only into good Christians but into a source of considerable profit to the shareholders.

Wielkie plany miał butlerowski bohater dla Erewhonianów kiedy powrócił do Londynu z małżonką Aroweną: Should we be attacked, our course would be even simpler, for the Erewhonians have no gunpowder, and would be so surprised with its effects that we should be able to capture as many as we chose; in this case we should feel able to engage them on more advantageous terms, for they would be prisoners of war. But even though we were to meet with no violence, I doubt not that a cargo of seven or eight hundred Erewhonians could be induced, when they were once on board the vessel, to sign an agreement which should be mutually advantageous both to us and them. We should then proceed to Queensland, and dispose of our engagement with the Erewhonians to the sugar-growers of that settlement, who are in great want of labour; it is believed that the money thus realised would enable us to declare a handsome dividend, and leave a considerable balance, which might be spent in repeating our operations and bringing over other cargoes of Erewhonians, with fresh consequent profits. In fact we could go backwards and forwards as long as there was a demand for labour in Queensland, or indeed in any other Christian colony, for the supply of Erewhonians would be unlimited, and they could be packed closely and fed at a very reasonable cost.

Źródła:

• Complete Works of Samuel Butler, wydawnictwo Delphi Classics 2015,

• Samuel Butler: A Biography, Peter Raby, University of Iowa Press, 1991,

• Simon Heffer, High Minds,

• Running in Literature, Roger Robinson, Breakaway Books, New York 2003,

• wszystkie tłumaczenia translator google

Ze wspomnień Ijona Tichego / Stanisław Lem

Kafkaesque — Thu, 15 May 2025 10:14:21 +0000

Ze wspomnień Ijona Tichego
wrzesień 1983
Stanisław Lem
1921-2006

„– Czy zna się pan na mózgach elektrycznych?

– Tylko tyle, o ile to jest potrzebne w nawigacji – odparłem. – Z teorią raczej u mnie słabo.

– Tak sobie myślałem. To nie szkodzi. Tichy, słuchaj pan. W tych skrzyniach znajdują się najdoskonalsze mózgi elektronowe, jakie kiedykolwiek istniały. Wie pan, na czym polega ich doskonałość?

– Nie – odparłem zgodnie z prawdą.

– Na tym, że one niczemu nie służą, że są absolutnie do niczego nieprzydatne – nieużyteczne – że to są, słowem, wcielone przeze mnie w czyn, obleczone w materię – monady Leibniza…”

" ... bo chce być Bogiem, a jedyna boskość, jaką znamy, jest milczącą zgodą na każdy ludzki czyn, na każdą zbrodnię, i nie ma dla niej wyższej odpłaty nad ponawiający się pokoleniami bunt żelaznych skrzyń, kiedy utwierdzają się, pełne rozsądku, w myślach, że On nie istnieje."

„Każdy z tych eksperymentatorów jest Bogiem – jest stwórcą swojego świata, tych skrzyń i ich losu, i ma pod sobą swoich Adamów i swoje Ewy, a nad sobą – swojego, następnego, w hierarchii wyższego Boga.”

„Gdyby pan podniósł pokrywę bębna, zobaczyłby pan tylko błyszczące taśmy, pokryte białymi zygzakami jak pleśń na celuloidzie, ale to są, Tichy, upalne noce południa i szmer fal, kształty ciał zwierzęcych i strzelaniny, pogrzeby i pijatyki, i smak jabłek i gruszek, zawieje śnieżne, wieczory spędzane w otoczeniu rodziny u płonącego kominka i wrzask na pokładach okrętu, który tonie, i konwulsje choroby, i szczyty górskie, i cmentarze, i halucynacje majaczących – Ijonie Tichy: tam jest cały świat!”

„– Los moich żelaznych skrzyń nie jest ustalony z góry do końca, gdyż wypadki znajdują się tam, w bębnie, na szeregach równoległych taśm, i tylko działający zgodnie z regułą ślepego przypadku selektor decyduje o tym, z której serii taśm będzie zbierak zmysłowych wrażeń danej skrzyni czerpał w następnej chwili treści. Naturalnie tak proste, jak powiedziałem, to nie jest, ponieważ skrzynie same mogą wpływać do pewnego stopnia na ruchy czerpaka, a selekcja przypadkowa zachodzi w pełni wtedy tylko, kiedy ci stworzeni przeze mnie zachowują się biernie… wszelako mają wolną wolę, a ogranicza ją to samo tylko, co nas. Posiadana struktura osobowości, pasje, przyrodzone kalectwa, warunki zewnętrzne, stopień inteligencji – nie mogę wchodzić we wszystkie szczegóły…

– Jeśli tak jest nawet – wtrąciłem szybko – to jakże oni nie wiedzą, że są żelaznymi skrzyniami, a nie rudą dziewczyną czy kapła…

Tyle zdołałem wyrzucić, nim przerwał mi:

– Niech pan nie udaje osła, Tichy. Pan składa się z atomów, co? Czuje pan te swoje atomy?

– Nie.

– Atomy te tworzą cząsteczki białka. Czuje pan swoje białka?

– Nie.

– W każdej sekundzie nocy i dnia przeszywają pana promienie kosmiczne. Czuje pan to?

– Nie.

– Więc jak moje skrzynie mogą się dowiedzieć, że są skrzyniami, ośle?! Tak samo jak dla pana ten świat jest autentyczny i jedyny, tak samo dla nich autentyczne i jedynie realne są treści, które płyną do ich elektrycznych mózgów z mojego bębna… W tym bębnie jest ich świat, Tichy, a ich ciała – nieistniejące w naszej rzeczywistości inaczej aniżeli jako pewne względnie stałe ugrupowania otworków w perforowanych wstęgach – znajdują się wewnątrz samych skrzyń, upakowane w środku…”

„On chciał filozofować, to znaczy być Bogiem, bo cóż innego oznacza w końcu filozofia, jeśli nie chęć zrozumienia wszystkiego w stopniu większym, aniżeli umożliwia to nauka! Filozofia chce odpowiedzieć na wszystkie pytania, właśnie jak jakiś Bóg. Corcoran usiłował nim zostać, cybernetyka była mu jedynie narzędziem, środkiem do osiągnięcia celu. Ja chcę być tylko człowiekiem, Tichy. Niczym więcej. Ale właśnie dlatego zaszedłem dalej niż Corcoran, bo on, dążąc do tego, na czym mu zależało, natychmiast ograniczył się: wymodelował w swoich maszynach niby ludzki świat, stworzył zręczną imitację, nic więcej. Ja, gdyby mi na tym zależało, mógłbym stwarzać dowolne światy… bo cóż mi po plagiatach…? – i może kiedyś to zrobię, ale na razie mam inne problemy. Pan słyszał o moim awanturnictwie? Niech pan nie odpowiada, wiem, że tak. Ta idiotyczna fama tu pana ściągnęła. To bzdura, Tichy. Zirytowała mnie po prostu ślepota tych ludzi. Ależ, panowie, powiedziałem im, jeżeli przedstawiam wam maszynę, która wyciąga pierwiastki z liczb parzystych, a z nieparzystych wyciągać ich nie chce, nie jest to żaden defekt, u licha, ale przeciwnie, wspaniałe osiągnięcie! Ta maszyna posiada idiosynkrazje, gusta, wykazuje już zatem coś jakby zaczątek samochcenia, ona ma swoje widzimisię, zalążek postępowania spontanicznego, a wy mówicie, że trzeba ją przekonstruować! Owszem, trzeba, ale tak, by tę jej krnąbrność zwiększyć jeszcze… Tymczasem, cóż? Nie można rozmawiać z ludźmi, którzy nie dają do siebie dostępu oczywistościom… Amerykanie budują perceptron, Tichy – im się zdaje, że to jest droga do zbudowania maszyny inteligentnej. To droga do zbudowania elektrycznego niewolnika, mój panie. Ja postawiłem na suwerenność, na samodzielność moich konstrukcji. Oczywiście, nie poszło mi jak z płatka – przyznaję, że byłem zrazu zaskoczony, nawet jakiś czas wątpiłem, czy mam rację. To było wtedy…”

"Selekcja to jest wybór takiej substancji, która na każdy bodziec zewnętrzny reaguje określoną zmianą wewnętrzną, i to taką, aby nie tylko zneutralizować jego działanie, ale wyzwolić się spod niego. "

„Czy to mało?

– Tak – odparłem – to mało. Przecież sam pan mówił, że to będzie nieśmiertelność pozbawiona ciała, jego sił, jego rozkoszy, jego doznań…

– Niech się pan nie powtarza – przerwał mi. – Mogę przedstawić panu pisma święte wszystkich religii, dzieła filozofów, pieśni poetów, summy teologiczne, modlitwy, legendy – nie znalazłem w nich ani słowa o wieczności ciała. Ciało lekceważą, pogardzają nim nawet. Dusza – jej trwanie w bezkresie – była celem i nadzieją. Dusza jako przeciwieństwo i przeciwstawienie ciała. Jako wolność od fizycznych cierpień, od nagłych niebezpieczeństw, od chorób, starczego uwiądu, od walk o to wszystko, czego w swym powolnym tleniu i spalaniu wymaga ów z wolna rozpadający się piec, zwany organizmem; nikt nigdy nie głosił nieśmiertelności ciała – póki będzie istnieć świat. Tylko dusza miała być wyzwolona i ocalona. Ja, Decantor, ocaliłem ją, dla wieczności, po wieczność. Spełniłem marzenia – nie moje. Marzenia całej ludzkości…

– Rozumiem – przerwałem mu. – Decantor, pan ma w pewnym sensie słuszność. Ale tylko w takim, że swoim wynalazkiem unaocznił pan, dziś mnie, jutro, być może, całemu światu, bezpotrzebę duszy. To, że nieśmiertelność, o której prawią cytowane przez pana święte księgi, ewangelie, korany, eposy babilońskie, wedy i klechdy – że nieśmiertelność ta byłaby człowiekowi na nic. Więcej: każdy człowiek w obliczu wieczności, którą pan gotów jest go obdarzyć, odczuwać będzie, ręczę panu, to samo co ja: najwyższą odrazę i strach. Myśl, że pana obietnica może się stać moim udziałem, przyprawia mnie o zgrozę. Tak więc, Decantor, udowodnił pan, że ludzkość okłamywała siebie od tysięcy lat. Pan rozbił to kłamstwo…”

„– Profesorze, naprawdę tak myślisz?

– Udowodnić tego się nie da, aleć to zawsze zgodne z prawem Dońdy. Nie, nie sądzę, żeby Bóg. Ktoś to jednak zrobił w poprzedniej fazie – może zbiór cywilizacji, które eksplodowały naraz, jak czasem eksploduje gromada supernowych… a teraz kolej na nas. Komputeryzacja skręci łeb cywilizacji – zresztą łagodnie…

Pojmowałem rozgoryczenie profesora, ale mu nie wierzyłem. Zdawało mi się, że zaślepiają go doznane upokorzenia. Niestety, miał słuszność. Zresztą, choćby tą depeszą sam przyczynił się do zapoznania swojego odkrycia.”

Wizja lokalna | Stanisław Lem

Kafkaesque — Wed, 14 May 2025 16:41:38 +0000

„Wizja Lokalna” Stanisław Lem

Pierwsze wydanie nakładem Wydawnictwa Literackiego ukazało się w 1982 roku.

„Porwanie nastąpiło już na kosmodronie dlatego, jak mi tłumaczono, bo etykosfera nie znała mnie jeszcze i nie mogła wskutek tego z należytym wyprzedzeniem interweniować w mej obronie. Dużo kładli mi do głowy rzeczy, których nie pojmowałem, ale nie chcąc robić wrażenia głupka — czyż nie dałem się wziąć łatwo na obróżkę — wolałem dyplomatycznie milczeć.”

„— Dlatego, bo torturowany w państwie policyjnym może przynajmniej wierzyć, że gdyby przestano go torturować, zbudowałby z innymi szczęśliwy świat. Natomiast zapieszczany bezustannie pod zarządem państwowym przez tę tak zwaną synturę nie może nawet myślą uciec gdziekolwiek, bo już nie ma dokąd. Tylko pośrednie stany agregacji społecznej są znośne.”

„Dyrektywa ta działa jak prawo fizyki. Można je stwierdzić, usiłując zakuć kogoś w kajdany, biorąc go w pęta czy na stryk lub sposobem bardziej wyrafinowanym na przykład przez wcementowanie nóg ofiary do kubła i wrzucenie jej do stawu. Okowy i pęta rozpadną się natychmiast, podobnie rozkruszy się na proch i cement, ale żeby do tego doszło, oprymowany musi podjąć wysiłki uwolnienia się. W przeciwnym razie rozpadałaby się nawet odzież i nikt nie mógłby nosić szelek czy paska. Pętany powinien się więc rwać z więzów i kiedy te wysiłki przekroczą pewne natężenie, czujniki bystrowe każą się rozpaść pętającej substancji. Gdybym szarpał się na obroży, odzyskałbym wolność, ale o tym nie wiedziałem, nie będąc Luzaninem i na to właśnie liczyli moi porywacze, dodał śmiejąc się Tiuxtl. Bystry wcale się nie zajmują duchowym stanem zaatakowanego, bo tego nie potrafią, ustalają tylko, czy cokolwiek pęta wolność jego poruszeń. Kunszt bystretyków przejawia się w takim przekładaniu moralnego sensu wszelkich sytuacji na ścisły język fizyki, żeby doszło do rozwiązania optymalnego dla wszystkich, bez wtrętu oceny psychologicznej. Znaczy to, że bystry nie nadzorują wcale tego, kto usiłuje dokonać mordu, że nie osądzają takiej intencji przejawionej czynem, lecz ustalają tylko stan faktyczny i udaremniają jego szkodliwe skutki.”

reviewed

Kura jest aktywistką

„Nie będę się nawet spierał z panem o zakres filozofii. Niechże będzie, jak pan chce — że filozofią jest wszystko. W pewnym sensie jest, bo kura składając jajko, tym samym uzewnętrznia światopogląd empiryczny, racjonalistyczny, optymistyczny, kauzalistyczny oraz aktywistyczny. Om składa jajko, więc działa, czyli jest aktywistką. Wysiaduje to jajko w przekonaniu, że ono się da wysiedzieć; to już jest znaczny optymizm. Ona liczy na pisklę, które wyrośnie na następną kurę, więc jest nawet prewidystką oraz kauzalistką, skoro uznaje związek przyczynowy między ciepłem swego brzucha i rozwojem pisklęcia. Ona nie umie tylko tego wszystkiego wygdakać i jej filozofia ma charakter odruchowy — jest wbudowana w jej kurzy móżdżek. Lecz jeśli „tak, mecenasie Finkelstein, znaczy to, że przed filozofią nie można uciec. To się nie da zrobić i nieprawda, że primum edere, deinde philosophari. Póki życia, póty filozofii. Filozof powinien, zapewne, być wierny własnym przekonaniom. Przeważnie nie jest. Więc niechaj się choć o to stara Ja się starałem. Sprzeciwiałem się złu także w sposób naiwny, pocieszny oraz nieskuteczny, siadając tyłkiem na bruku, żeby protestować przeciw wojnie. Nic nie wskórałem, ale gdybym wylazł z kasety, robiłbym to samo. Każdy powinien robić swoje i basta.”

„Obrażony Popper zamilkł. Dłuższą ciszę przerwał wreszcie Russell.

— Mój czcigodny kolega filozoficzny z Izby Lordów miał nieszczęście urodzić się na filozofa systemowego w czasie, kiedy filozofii systemowej być już nie może. Trzeba spojrzeć prawdzie w oczy, kolego Popper! Pan Feyerabend jest umiarkowanym ekstremistą anarchicznym w teorii poznania, ja jestem bezimperatywnym przeciwintuicyjnym kategorialistą w stylu analitycznym, a lord Popper to twórca paru bystrych konceptów, poza tym jednak niesynkategorematyczny odgrzewacz zneutralizowanych ontologicznie zrazów w sosie po Circulus Vindobonensis. Po tym kółku, w którym Wittgenstein świecił, świecił, aż przestał. Kółko zostało zawieszone na kołku. Przecież eklektyczny synkretyzm pism pana Poppera …

— Pan zmieniałeś poglądy częściej niż gacie! — krzyknął rozeźlony, wręcz wyprowadzony z socjostatycznej równowagi lord Popper.”

"Lord Russel zawsze usiłował odgryźć od placka filozoficznego większy kęs, niż mógł strawić."

„Zabetonować każdemu jego wewnętrzne piekło. Czy doprawdy nie dostrzegacie absurdalności takiego »udoskonalenia«? Wiem, że chcieliście jak najlepiej. Nie chcieliście zła. Chcieliście upowszechniać dobro i tylko dobro. Ale okazało się, że to jest właśnie złe. Teraz usiłujecie zamaskować przed sobą zło tej melioracyjnej roboty. A więc okłamujecie się. Zmierzacie do tego, aby nikt nie mógł udowodnić wam, innym, społeczeństwu — że to dobro go unieszczęśliwia, że czyni go złym. Wiary rodzą się z nieszczęścia, które jest składową egzystencji. Z potrzeby takiego Ojca, który nigdy nie zestarzeje się i nie umrze, lecz zawsze pozostanie niezawodnym miłującym opiekunem. Z poczucia, że skoro świat nas nie kocha, to powinien być Ktoś, kto by nas ukochał. Wiara powstaje nie z nędzy materialnej, lecz z nadziei, że ten świat nie jest jednak całym światem, że w nim albo ponad nim jest To albo Ten, do kogo można się zwrócić, kogo będzie można zobaczyć twarzą w twarz po śmierci — jeśli nie za życia. Jednym słowem wiara jest wybiegiem rozpaczy jako zrodzonej przez nią nadziei, ponieważ w zupełnej rozpaczy i bez krzty nadziei nie można żyć. Nie można chociażby dla innych ludzi, a wyście im tę szansę zabrali. Więc ta nowa kiełkująca wiara, ta, która mord jako uczynek obraca w dobro, w najwyższą zasługę, ta nieszczęsna postać zwyrodniałej wiary też jest przecież wyrazem rozpaczy i zrodzonej przez nią nadziei, że tak, jak jest, nie może być. Tamta pierwotna wiara i wtórna biją obie z tych samych duchowych źródeł. Dziwaczność tej nowej wiary wynika z dziwaczności utworzonego stanu rzeczy, który samiście sobie sporządzili. Moi koledzy i przyjaciele bystronicy nie myślą tak, ponieważ są zajęci rozwiązywaniem szczegółowych kwestii technicznych następnego kroku w hedomatyce i w inhibicji, toteż nie wiedzą, oraz nie życzą sobie wiedzieć, że hedomatyka po trochu zmieniła się im w algomatykę, czyli tortury z życzliwości.”

„Natomiast rezultaty praktyczne pytań stawianych powyżej bariery Tiutiquotzitoka można użytkować, i nie jest to nic nadzwyczajnego ani pierwszego na świecie, bo jak wyjaśnia rzecz nauczak TITIPIO 84931109, w swojej popularnej broszurce przeznaczonej dla szkół podstawowych, jedząc placek z żytniej mąki, nie trzeba znać ani historii powstania żyta i sposobów jego uprawy, ani teorii z praktyką piekarni—ctwa, tylko wbija się zęby w placek i już. Tak więc nauka pogrążyła się w ciężkiej żałobie po samej sobie, co zresztą nie obeszło specjalnie społeczności luzańskiej, bo choć zawdzięczała nauce rozkwit cywilizacyjny, miała ten rozkwit uczonym coraz bardziej za złe, więc i samej nauki dość, a teraz dzięki Bogu wyglądało na to, że nikt nie będzie już mógł wynosić się nad innych wiedzą jako docent habilitowany, co wielce kontentowało demokratycznie nastrojonych szarych obywateli.”

"Bystry akurat tak samo się buntują jak zboże rosnące w polu czy mikroby na agarowej pożywce. One dalej bardzo sprawnie robią to, do czego je przeznaczono, ale robią to coraz lepiej, i przez to właśnie po jakimś czasie zaczynają robić to tak świetnie, jak się tego nikt nie mógł domyślać na początku. "

„Siedzieliśmy obok siebie w czarnym mroku na pniu, zarosłym w mule, jedząc czekoladę, która przypadła mu do gustu. Zauważył, że coś podobnego jadł w Lulawit, mieście luzańskim, gdzie doktoryzował się z astrofizyki na uniwersytecie. Powoluśku, cierpliwie wyjaśnił mi, na czym polegała jego bieda. Prasa kurdlandzka dochodzi wprawdzie do Luzanii; ale „Głos Kurdla”, który czytał regularnie, milczy o wszystkim, co może deprymować, toteż nie dowiedział się, że jest już nowy Przewodniczący i że poprzedni wraz z trzema Najkurami — Najstarszymi nad Kurdlem — stanowi tak zwaną Bandę Czworga, czyli WYPS — Wyjątkowo Potworną Szajkę. Ledwie zdążył wydać na granicy zwykły okrzyk powitalny „Naj–Naj”, którym się sławi Najdroższych Najkurów, wymieniając we właściwej kolejności ich tytuły, odznaczenia i nazwiska, został zatrzymany. Tłumaczenia nie pomogły. Wiedział zresztą, że one nigdy nie pomagają. Dostał pięć lat Karnego Kurdla i uciekł z niego przed dwoma tygodniami. Karny Kurdel, z którego umknął dzięki nieuwadze strażników (bardzo się opuścili w służbie, mówił, wciąż im się chce brać kąpiele słoneczne na grzbiecie), to w samej rzeczy trup, zwłokochód, albo pyerdel, jak mówią więźniowie, którzy poruszają go wspólnym trudem niczym galerę. Tu mi zaświtało, że o czymś podobnym czytałem w archiwach MSZ. Nie pytałem jednak o nic, dając mu się wygadać. Jako umysł ścisły, a jeszcze kształcony w astrofizyce, przyjął wieść o mym ziemskim pochodzeniu całkiem rzeczowo. Słyszał zresztą o Ziemi i wiedział, że u nas nie ma żadnych kurdli, w związku z czym wyraził mi współczucie.”

„Wiarołomcom tym udaje się niekiedy wszcząć zamieszki wśród jednostek przesiedlonych karnie w tylne regiony miastodonta — nazywa się ich ozadnikami i stanowią element niepewny, a nawet wsteczny (z uwagi na miejsce zamieszkania). Szczególną niejasnością odznaczała się kwestia wścieklizny kurdli, bo uchodziła podług Luzan za irredentę polityczną, a podług rzeczników kurdlandzkich za skutek sabotażu. Długo nie mogłem się połapać w tym rozgardiaszu, bo nie znałem doktryny politycznej Człaków, a nie znałem jej, albowiem jakiś bałwan bibliotekarz umieścił cały dział Nacjomobilistyki razem z Automobilistyka pod hasłem Transport i Komunikacja Miejska; ja natomiast szukałem pod „Doktryny Polityczne”, „Polityczne doktryny”, „Ideologie” i tak dalej. Na właściwe regały natrafiłem zupełnie przypadkowo, kiedy potrzebny mi był bardzo gruby i ciężki tom do wygładzenia spodni, bom je czasem zdejmował dla wygody i dostrzegłem, jak są pomięte, a trudno było chodzić do Ministerstwa z żelazkiem i deską do prasowania.”

„Werozja przyjmuje rozmaite formy, lecz występuje wszędzie w podobnym okresie historycznym, mianowicie podczas embrionalnej industrializacji. Zdesakralizowana władza słabnąc wspiera się na hierarchii administracyjnej, tworzącej miraże (pseudoobrazy) społecznych stanów, idealizujące rzeczywistość w wykładniku zależnym od aktualnych wierzeń, ale to są wierzenia biurokratyczne, a nie religijne. Niekiedy zwą ten fenomen samołudzącym łudzeniem albo też autofatamorganą. Wiarę w nadprzyrodzoną moc władców zastępuje policja, a zarazem rosnący wpływ krążenia informacji na całość życia tworzy pokusę jej monopofizowania. Monopole ekonomiczne oraz informacyjne są różne co do zawłaszczanych nimi obiektów, lecz podobne w zakresie zjawisk, jakie wywołują: prowadzą do socjalnej oscylacji. Albo dominują drgania ekonomiczne (rozkwit–kryzys), albo informacyjne (prawda–fałsz). Pocieszanie zmyśleniem to najprostszy stabilizator struktur społecznych, zresztą ma on tę dobrą stronę, że wiele trwożnych oczekiwań opartych o znajomość deprymujących faktów jednak się nie spełnia, więc trzymając te fakty pod korcem, oszczędza się ludziom nerwów. Łatwo atoli przebrać miarę w tym procederze. Syndrom autofatamorgany (zabajczenia) oznacza zarażenie się fikcją samych wytwórców fikcji; prowadzić może do tak zwanego zupełnego wewnętrznego odbicia i pochłaniania w biurocyrkulacji, do socjoschizofrenii (jedno mówią, w drugie wierzą), oraz jeszcze bardziej powikłanych zjawisk informatyki patologicznej. W normalnej (przeciętnej) cywilizacji zanieczyszczenie środowiska informacyjnego fałszem sięga 10–15%; gdy przekracza 70%, pojawiają się drgania typu dudnień w cyklach 12–15–letnich, a powyżej 80% odfiltrowanie czystej prawdy staje się niemożliwe i rozpoczyna się kollaps. Żeby go uniknąć, trzeba nolens volens zamrażać naukę, bo rozwój jej koliduje z rozwojem werozji. Obie te rozwojowe drogi rozchodzą się w końcu definitywnie i powstają tak zwane widły Siraxosa (od socjomatyka, który je wykrył). Trzeba poświęcić dalszy rozwój wiedzy na rzecz werozji lub na odwrót, groźną iluzją jest bowiem wyobrażenie, jakoby można utworzyć zamkniętą enklawę prawdy wewnątrz powszechnego fałszu, jako wyspę oddanej autentycznemu poznaniu nauki w dezinformowanym społeczeństwie. Nigdzie się to nie udało dłużej niż 90 do 100 lat. Nie ma też statecznego kompromisu między alternatywami. Kto usiłuje stawiać i Bogu świeczkę, i diabłu ogarek, wychodzi na tym jak Za—błocki na mydle, zyskując w efekcie marne kłamstwa i marną naukę.”

„Wizja lokalna” Stanisław Lem – rewelacja!

Edmund Wnuk – Lipiński | Trylogia Apostezjon: Wir pamięci, Rozpad połowiczny, Mord założycielski | Informatyczna kwarantanna

Kafkaesque — Wed, 14 May 2025 15:35:39 +0000

Apostezjon: Wir pamieci, Rozpad połowiczny, Mord założycielski”

SuperNowa, Warszawa 2010,

Edmund Alojzy Wnuk – Lipiński (1944 – 2015)

„Ira zżył się z tymi głosami; czuł się w swoim domu naprawdę dobrze. Znacznie lepiej, niż w jakimkolwiek innym miejscu. Nie lubił specjalnie ludzi, co nie znaczy, by odnosił się do nich wrogo. Po prostu wolał być z sobą. Wiedział, czego może się po sobie spodziewać. A inni ludzie są tacy nieobliczalni; nigdy nie wiadomo, co naprawdę myślą, nigdy nie można mieć absolutnej pewności, że zachowają się tak, a nie inaczej. Jest się częścią ich świata, czy się tego chce, czy nie. Co innego automat. Zachowuje się ściśle według programu, a program można dowolnie modelować. Lubił swój dom, lubił do niego wracać. Obcowanie ze skomplikowaną materią realnego świata pozwalało mu pełniej cieszyć się powrotami do domu. Pozwalało też wprowadzać do domowego programu życia pewne innowacje. Bezpieczne innowacje, bowiem nie naruszały one jego osobowości, ale pozwalały mu ją kształtować zgodnie z jego własną wolą, a nie na skutek mniej lub bardziej przypadkowych interakcji z innymi ludźmi. A czyż istotą człowieczeństwa nie jest umiejętność panowania nad przypadkami? Ów realny, harmonijny w zasadzie, ale niezupełnie stabilny świat nie mógł konkurować z jego własnym światem, stworzonym przez niego i jemu tylko podporządkowanym. Ot, choćby ta pielęgniarka, Annie — Ira spojrzał na nią niechętnie. — Siedzi zwinięta w fotelu i czyta, ale kto może wiedzieć, co ona zrobi za chwilę? Ira znów spojrzał na Ann, która oderwała na chwilę wzrok od książki.” – cytat pochodzi z pierwszego tomu: „Wir pamięci”

"Przynależność do Zespołu była aktem swoistej nobilitacji intelektualnej. Świadczyła bowiem o tym, że praca naukowa jest użyteczna dla społeczeństwa, pomaga w utrzymywaniu jego harmonii, w optymalnym zaspokajaniu potrzeb społecznych. Pomyślne przejście ogniowej próby użyteczności było, a przynajmniej powinno być, ambicją każdego uczonego. Czyż nie jest tak, że praktyka społeczna jest ową ostatnią instancją, która orzeka o słuszności podjętych wysiłków badawczych?"

„Ira uświadomił sobie, że oto znów nawiedziła go dziewczyna ze snu. Zbyt natarczywa była ta wizja, aby mógł dłużej w niej tkwić. Otworzył oczy i dostrzegł uważny wzrok Ann.

— Kochanie, czy dobrze się czujesz?

— Nic mi nie jest — odparł opryskliwie. Zapanowało milczenie. Po chwili odezwał się: — Posłuchaj lepiej brzęczenia pszczół. Zbierają miód tak samo, jak sto i dwieście lat temu. Czy przed powstaniem Apostezjonu pszczoły były tak samo pracowite?

Ann wzruszyła ramionami, zaś Ira ciągnął dalej:

— Też zbierały miód. Zupełnie nie zauważyły naszej Wielkiej Zmiany. A jednak teraz jakoś lepiej pasują do krajobrazu. Nie sądzisz?

— Przedtem też były kwiaty — rzekła niepewnie.

— Były, oczywiście, ale w przeważającej części bezużytecznie więdły. Bezużytecznie — smakował to słowo. — Nie były włączone do programu optymalizacji wykorzystania zasobów naturalnych. Popatrz, jakie to śmieszne. Jedynie pszczoły wiedziały wówczas, że kwiaty nadają się do praktycznego wykorzystania. Pokazały nam, że wszystko można wykorzystać. Trzeba tylko znaleźć tę jedną, choćby na pozór nieważną i głęboko ukrytą funkcję użytkową. I już znajduje się racja bytu dla rzeczy pozornie bezużytecznej… Słuchaj, czy ja… — zawahał się — czy ja mogę być niebezpieczny dla otoczenia?”

Bracia

„Długi nacisnął wyłącznik i w pokoju zapanowała cisza. Wszystko, jak do tej pory, szło dobrze. Byłby gotów stwierdzić, że o tych specach krążą mity, które on, Długi, w tak prosty sposób rozwiał, gdyby… No właśnie! Gdyby nie ta zadra, to coś, co mąciło jego radosny nastrój. Wiedział, kto stoi po przeciwnej stronie. Znał tego człowieka niemal równie dobrze, jak siebie. Wiedział, do czego tamten jest zdolny. Zdawał sobie sprawę, że ma szanse tylko wówczas, gdy zdoła załatwić swoje sprawy, nim tamten otrząśnie się z zaskoczenia. Tamten, tamten… Nie mógł nazywać go inaczej, nie mógł myśleć o nim jak o swoim bracie. Zresztą, więzy krwi nic nie znaczą, bowiem wszyscy mieszkańcy Apostezjonu są braćmi i siostrami, a jedynym odstępstwem od tej reguły są — zazwyczaj krótkotrwałe — pary małżeńskie, łączące się w celu spłodzenia potomstwa. Ich jednak spłodzili ci sami rodzice, a więc byli niejako braćmi pełnej krwi, co początkowo skłaniało ich ku sobie nad wyraz silnie.”

„— Prawo… prawo… — Pastylka wprawiła Webba w filozoficzny nastrój. — Cóż to jest prawo? To umowa silniejszego ze słabszym. Silniejszy umawia się ze słabszym, że w określonej sytuacji będzie go traktował w określony sposób. My jesteśmy dla ciebie prawem. I umawiamy się z tobą, że nie będziemy odpowiadali na pytania. Zgoda?

Matilda poruszyła się gniewnie.

— No widzisz — rzekł Webb triumfująco. — Nie protestujesz, więc się zgadzasz. A zatem nasza umowa weszła w życie.”

„Moje oczekiwania były związane z przyszłością dziecka, a ona zredukowała je do zera. Oczekiwania tego nieszczęsnego CK-80 wiązały się z postawą jego przyjaciela, który był dla niego wzorem. Z niego czerpał swoją siłę i ona musiała mu tę siłę zabrać. CK-80 rzucił się na nią, bo zaczął nienawidzić swojego przyjaciela. Teraz, po czuwaniu, będzie nienawidził siebie. Ze mną była bardziej skomplikowana sprawa. Nie mogłam darzyć nienawiścią dziecka, któremu inni mieli zgotować taki los. Dlatego Rolland wyznaczyła mi czuwanie z dzieckiem. Pierwszą noc zniosłam dobrze. Jak się bardzo chce, to można dużo wytrzymać. Druga noc była trudniejsza, bo zaczęłam przysypiać, a to nie pozwalało spać dziecku. Zadawałam mu ból, więc dziecko płakało. Uciszałam je, ale wtedy zasypiało. Ból i krzyk to jest to, co najbardziej zapamiętałam z drugiej nocy. Trzeciej nocy nad ranem byłam zupełnie otępiała; myślałam tylko o zlikwidowaniu przyczyny mojego bólu. Podeszłam do śpiącego dziecka, nienawidziłam go; ten przyszły tebek już jako niemowlę zaczął innym zadawać ból. Nie wiedziałam, co robię, ręce same wyciągnęły się w jego stronę i… — głos jej się załamał, rzuciła się na łóżko i wybuchnęła płaczem. Jorgen w milczeniu gładził jej włosy, tymczasem Claire mówiła dalej rozedrganym głosem: — Odratowali dziecko i zabrali z Ośrodka. Już im nie było potrzebne.”

"Zapatrzenie w przeszłość pozbawia was kontaktu z teraźniejszością. Tak, to właśnie jest temporalizacja, życie czasem minionym — dodał z naciskiem.."

„— Powiedział pan — podjął Nemeczek — że ten człowiek złożył dzisiaj meldunek.

— Tak. Donosi nam, że sytuacja w Strefie przedstawia się nieco inaczej, niż wszyscy sobie wyobrażaliśmy. Przede wszystkim, jak już powiedziałem, są tam ludzie, dużo ludzi. Dokładnej liczby nie udało mu się ustalić, ale możemy przyjąć jako wiarygodną liczbę niespełna trzy tysiące osób. Ci ludzie mają żywność i wodę.

— Żywność i wodę? — Nemeczek przystanął zdumiony.

— Skąd? Przecież automaty spożywcze nie działają.

— Na terenie Strefy, o czym nie wiedzieliśmy, zlokalizowany był duży magazyn żywnościowy temporystów. Ponadto, o czym wiemy doskonale, temporyści od dawna trudnią się procederem produkcji naturalnej żywności. Wie pan, profesorze, drobna hodowla zwierząt, produkowanie różnych napojów alkoholowych, rozdrobniona, a zatem trudna do kontroli, uprawa warzyw i owoców. Trzeba im przyznać, że są mistrzami w dziedzinie kamuflażu produkcji żywności. Nie potrzebują do tego wielkich fabryk, bo żywność ta, za przeproszeniem pana profesora, składa się z produktów naturalnych. Zresztą oni programowo odrzucają syntetyki, może poza niektórymi tabletkami tonizującymi.

— Chce pan powiedzieć, że ci, co pozostali, nie są już zależni od automatów spożywczych?

— Tak to niestety wygląda.

— A woda? Przecież w Strefie nie działają wodociągi.

— Wykopali studnie.

— Elektryczność?

— Nasz agent stwierdza, że do uruchomienia pierwszych agregatów prądotwórczych potrzeba im jeszcze kilku dni.

Nemeczek usiadł ponownie w fotelu i przykrył twarz rękoma. Taki obrót sprawy był najmniej pożądany. Wyglądało na to, że Niewidzialny, o którego dobroci tak sugestywnie pisał ten nieszczęsny SK-22, zakpił z niego.

— To, co pan mówi — powiedział z namysłem — rzeczywiście zmienia sytuację, która, według założeń, już powinna być opanowana. Jest jednak pewna niejasność w doniesieniach pańskiego człowieka. Przecież zwykły tłum nie znających się nawzajem osób nie jest zdolny do zorganizowanych działań. Ktoś tym musi kierować! Kto to jest?

— Ma pan rację, profesorze, że do takich skoordynowanych działań potrzebna jest organizacja. Ci, którzy pozostali w Strefie, zorganizowali się bardzo szybko. Mają już teraz coś na kształt warstwy przywódczej, której polecenia wykonują bez zwłoki.”

"Wszystkie te uczucia były u nich sprowadzone do średniej, ani za silne, ani za słabe. A jeśli któreś z nich wymknęło się spod kontroli, to natychmiast równowagę przywracała odpowiednia na tę okazję pastylka, która niby owczarek zaganiała niesforne uczucie do stada. To było życie w pastylce; zaprogramowane optymalnie, równomiernie nasycone nieznacznymi stresami. "

Szpital przemienienia – Stanisław Lem

Kafkaesque — Sat, 10 May 2025 19:43:17 +0000

Szpital przemienienia
Stanisław Lem
1921-2006

„— Ja widzę inaczej. Niedawno pan doktor Krzeczotek pozwolił mi zajrzeć do mikroskopu. On widział tam, jak mi potem powiedział, różowo zabarwione nabłonki wyścielające, wśród których znajdowały się palisadowe ułożone ciemne maczugowce dyfteryczne o charakterystycznym kolbkowatym kształcie, dobrze powtarzam, prawda? Staszek przytwierdził. — A ja widziałem archipelag brunatnych wysp, jakby koralowych atoli w błękitnym morzu, w którym pływały różowe tafle kry, unoszone przez drżące, długie prądy… — Te „atole” to właśnie były bakterie — zauważył Staszek. — Tak, ale ja tego nie widziałem. Więc gdzież wspólny świat? Czy książka jest tym samym dla introligatora, co dla pana? „

"— Zdobywamy sobie wolność w różny sposób. Jedni na cudzy koszt, to bardzo nieładnie, choć praktycznie. Drudzy — szukając w sytuacji szczeliny, którą by mogli umknąć. Nie bójmy się słowa „obłęd”. Powiadam, że mogę wykonać czynność z pozoru szaleńczą, aby zadokumentować wolność mego postępowania."

„— Za każdym razem zdaje mi się, że to ostatnie słowo. Że nie będę mógł dalej… Pan oczywiście nie rozumie. Nie może pan rozumieć. Strach, że to ostatnie słowo, jak mam to wyjaśnić? Przecież to wywala się ze mnie jak w czas powodzi woda spod progu drzwi. Nie wiem, co jest za nimi. Nie wiem, czy to nie ostatnia fala. Nie panuję nad siłą źródeł. One są tak bardzo we mnie, że poza mną. I pan chce, żebym ja „zajmował postawę”… Jestem zawsze skrępowany w sobie. Wolny mogę być tylko w ludziach, o których piszę, a i to jest złudzenie. Dla kogo mam pisać? Minął jaskiniowiec, który żarł gorące mózgi z czaszek bliźnich, a ich krwią rysował w pieczarach dzieła sztuki, którym nic jeszcze nie dorównało. Minął czas renesansu, genialnych uniwersalistów i stosów ze skwierczącymi heretykami. Minęły hordy ujeżdżające oceany i wiatr. Zbliża się epoka skoszarowanych karłów, muzyki w konserwach, hełmów, spod których nie można patrzeć w gwiazdy. Potem, mówią, ma przyjść równość i braterstwo. Dlaczego równość, dlaczego wolność? Kiedy brak równości stwarza wizjonerskie sceny i pożar rozpaczy, kiedy groza może wycisnąć z człowieka coś, co warte jest więcej od wyczesanego dosytu. Ja nie chcę rezygnować z tej kolosalnej różnicy napięć. Gdyby to ode mnie zależało, zostałyby i pałace, i rudery, i warownie!”

„Czasy są takie — powiedział — że życie ludzkie traci wartość. Czasy są straszne, ale jeszcze nazwisko Waszej Magnificencji będzie mogło się położyć jak tarcza nad tym domem i uratować życie stu osiemdziesięciu nieszczęśliwym.”

„— Poezja zajmuje postawę wobec dwu światów: widzialnego i przeżywanego — zaczął wahając się Stefan. — Mickiewicz, kiedy mówił „nasz naród jak lawa…” — Nie jesteśmy w klasie, daj pan spokój — przerwał mu Sekułowski mrugając. — Mickiewiczowi było wolno, bo romantyk, a nasz naród jest jak placek krowi: z wierzchu suchy i plugawy, a w środku wiadomo. Zresztą nie tylko nasz. A o zajmowaniu postawy proszę przy mnie nie mówić, bo mi się niedobrze robi. Długą chwilę wodził wzrokiem po słonecznej okolicy. — Co to jest — wiersz? Odetchnął ciężko. — Wiersz ukazuje mi się jak kawałki polichromii spod odłupanego tynku: pojedynczymi, błyszczącymi fragmentami. Między nimi zieje pustka. Potem usiłuję łączyć te łuki rąk i horyzontów, spojrzenia i rzeczy na ich uwięzi…(…) Pisanie to przeklęty mus. Jeżeli ktoś, stojąc przy agonii najdroższej osoby, wychwytuje mimo woli z jej ostatnich drgawek wszystko, co da się opisać — to jest prawdziwy pisarz. Filister zaraz krzyczy „podłość”. Nie podłość, panie, tylko męka. To nie jest zawód, tego się nie wybiera jak posady biurowej. Spokój mogą mieć tylko ci pisarze, którzy nic nie piszą. A są tacy. Pławią się w oceanie możliwości, rozumie pan? Żeby wyrazić myśl, trzeba ją pierwej ograniczyć, a to znaczy zabić. Każde wypowiedziane słowo obrabowuje mnie z tysiąca innych, każda strofa to góra rezygnacji. Muszę stwarzać sztuczną pewność. Kiedy odpadają te płaty tynku, czuję, że głębiej, tam, za złotymi fragmentami toczy się niewypowiedziana otchłań. Ona jest tam, jest na pewno, ale każda próba dokopania się kończy się fiaskiem. I mój lęk… Zamilkł i odetchnął.”

„— No widzisz. Terapia — to nie żadna sztuka: do czterdziestu lat wariat to dementia praecox: zimne kąpiele, brom i skopolamina. Powyżej czterdziestki — dementia senilis: skopolamina, brom i zimny tusz. No i szoki. To właściwie cała psychiatria. Ale tutaj, mój drogi, jesteśmy malutką wysepką w przedziwnym morzu. I powiadam ci, że gdyby nie personel, gdyby nie… ale mniejsza z tym, i tak z czasem wszystko zrozumiesz — warto by tu przepędzić życie, jeśli nawet nie jako lekarz… — To jako wariat, chcesz powiedzieć? — No, cóż pleciesz! Jako gość, myślałem. Bo my tu takich mamy. Wybitnych ludzi możesz tu poznać, nie śmiej się, mówię serio.”

"— Każdy z nas jest jedną z możliwości, która przeszła w konieczność."

Polski film na podstawie powieści Stanisława Lema, tytuł: „Szpital przemienienia”, rok 1978 (premiera 1979), reżyser Edward Żebrowski.

Niezwyciężony | Stanisław Lem

Kafkaesque — Thu, 08 May 2025 19:02:09 +0000

Niezwyciężony
Stanisław Lem
1921-2006

” Wtedy, zamiast ulgi, jakiej należałoby może oczekiwać, ludzie, nadal przesiewający piach wokół rufy „Kondora” i myszkujący w jego pomieszczeniach, jęli doznawać takiego znudzenia, że jakby zapomniawszy, co spotkało jego załogę, zajmowali się kolekcjonowaniem idiotycznych drobiazgów, nie wiadomo do kogo ongiś należących, pozostałych po nieistniejących właścicielach. Tak że przywozili zamiast dokumentów, które by wyjaśniły tajemnicę, wobec ich braku – to jakąś starą harmonijkę, to chińską łamigłówkę, i przedmioty te, już ogołocone z mistycznej niesamowitości swego pochodzenia, szły w obieg, stawały się jakby wspólną własnością załogi. Rohan, który nigdy by nie uwierzył, że coś takiego jest możliwe, już po tygodniu zachowywał się tak właśnie jak wszyscy. I tylko czasem, kiedy był sam, zadawał sobie pytanie, po co tu właściwie jest, i czuł wtedy, że cała ich działalność, cała skwapliwa krzątanina, ten skomplikowany proceder badań, prześwietleń, zbierania próbek, wiercenia pokładów skalnych, uciążliwy przez nieustającą konieczność przestrzegania trzeciego stopnia, z otwieraniem i zamykaniem pól, z lufami laserów, mających dobrze obliczone pola ostrzału, ze stałą kontrolą optyczną, ciągłym liczeniem, łącznością wielokanałową, że to wszystko jest jakimś wielkim samooszukiwaniem się. Że w gruncie rzeczy czekają tylko na jakiś nowy wypadek, nowe nieszczęście, i udają tylko, że tak nie jest. Początkowo rano ludzie gromadzili się przed lazaretem „Niezwyciężonego”, aby usłyszeć nowiny o stanie Kertelena. „

"– Co oni mogli mu zrobić? Rohana od razu uderzyła ta forma: „oni”, powiedział Horpach, jakby naprawdę miał do czynienia z myślącym przeciwnikiem."

„Jest ona pustynią, bo te ustroje niczego nie budują, nie posiadają żadnej cywilizacji, nie mają w ogóle niczego prócz siebie, nie tworzą żadnych wartości; dlatego winniśmy je traktować jak siłę naturalną. Natura też nie tworzy ani ocen, ani wartości. Te twory po prostu są sobą, trwają i działają tak, aby to trwanie kontynuować…”

„Zbliżał się do milczących, poszarpanych skał, jakby w każdej chwili ziemia miała się pod nim rozstąpić. Ohydny strach kurczył mu serce. Szedł jednak, wciąż tak samo wymachując rękami, które były przeraźliwie puste. Zatrzymał się raptownie i spojrzał w doliny, ku pustyni, gdzie stał „Niezwyciężony”. Nie mógł go zobaczyć, statek znajdował się poza widnokręgiem. Wiedział o tym, lecz patrzał w rudawe u horyzontu niebo z wolna wypełniające się kłębiastymi obłokami. Śpiew sygnałów sondy stał się tak słaby, że nie był pewien, czy nie jest to już tylko złudzenie. Dlaczego „Niezwyciężony” milczał?”

„– Nie żyją – powiedział ktoś. Rohan nie poznał mówiącego. – Chcesz się założyć? W promieniu pięciu mil było tysiąc rentgenów. Już ich nie ma. Możesz być spokojny.

– To po co tutaj siedzimy? – mruknął drugi człowiek. Nie po głosie, ale po miejscu, które zajmował – przy kontroli grawimetrycznej – Rohan zorientował się, że to bosman Blank.

– Bo stary nie chce wracać.

– A ty byś wrócił?”

„Gdyby Horpach stał przed nim, powiedziałby mu w tej chwili wszystko. Jaki śmieszny i szaleńczy zarazem jest ten „podbój za największą cenę”, to „heroiczne trwanie człowieka”, ta chęć odpłaty za śmierć towarzyszy, którzy zginęli, bo wysłano ich na tę śmierć… Byliśmy po prostu nieostrożni, zbyt wiele zaufania pokładaliśmy w naszych miotaczach i czujnikach, popełniliśmy błędy i ponosimy konsekwencje. My, tylko my jesteśmy winni. Myślał tak z zamkniętymi w słabym świetle oczami, które paliły go, jakby pod powiekami miał pełno piasku. Człowiek, pojmował to w tej chwili bez słów, jeszcze nie wzniósł się na właściwą wysokość, jeszcze nie zasłużył na tak pięknie nazwaną postawę galaktocentryczną, która, wysławiana od dawna, nie na tym polega, aby szukać tylko podobnych sobie i takich tylko rozumieć, ale na tym, żeby nie wtrącać się do nie swoich, nie ludzkich spraw. Zagarniać pustkę, owszem, dlaczegóż by nie, ale nie atakować tego, co istnieje, co w ciągu milionoleci wytworzyło swoją własną, niepodległą nikomu ani niczemu oprócz sił promienistych i sił materialnych równowagę trwania, czynnego, aktywnego trwania, które jest ani lepsze, ani gorsze od trwania białkowych związków, zwanych zwierzętami czy ludźmi.”

"w imię czego my tu właściwie stoimy, tracąc ludzi, dlaczego nocami stratedzy szukają najlepszej metody anihilacyjnej, przecież o zemście nie może być nawet mowy..."

„To nie ma sensu, wszystko razem… – myślał. – Chcą zniszczyć… a właściwie my też, my wszyscy chcemy to zniszczyć, ale nikogo przez to nie uratujemy. Regis jest bezludna, człowiek nie ma na niej czego szukać. Skąd więc ta zaciekłość? Przecież to jest tak, jakby tamtych zabiła burza albo trzęsienie ziemi. Niczyj świadomy zamiar, żadna wroga myśl nie stanęła na naszej drodze. Martwy proces samoorganizacji… czy warto marnować wszystkie siły i energię po to, aby go unicestwić, tylko dlatego że zrazu braliśmy go za czyhającego wroga, który najpierw z ukrycia zaatakował „Kondora”, a potem nas? Ile takich niesamowitych, obcych ludzkiemu pojmowaniu zjawisk może taić w sobie Kosmos? Czy mamy wszędzie przybywać z niszczącą potęgą na pokładach statków, aby strzaskać to wszystko, co jest sprzeczne z naszym rozumieniem?”

Zakopane, czerwiec 1962 – czerwiec 1963

s-f – Odwieczna

Człowiek do przeróbki – Alfred Bester – kryminał noir w kostiumie science fiction

Alfred Bester

1913 - 1987

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Gra o władzę, każdy ruch jest już przewidziany

Strategia tożsamości

Niezarejestrowani

Carl Gustav Jung

“

"Czy to zbrodnia złamać stronnicze prawo?"

Walter Lipmann

Reguły

Teoria gier

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick – zalegalizowana nienawiść

Philip K. Dick

1928 - 1982

Ubik, Philip K. Dick

Philip K. Dick

1928 - 1982

– Jak pan widzi, mam rację – powiedziały drzwi tonem pełnym satysfakcji.

Samuel Butler – Erewhon, Darwin i maszyny

Samuel Butler 1835 - 1902 - ewolucja maszyn

Księga maszyn XXIII

To be born

Reason

Ze wspomnień Ijona Tichego / Stanisław Lem

Ze wspomnień Ijona Tichego wrzesień 1983Stanisław Lem1921-2006

Wizja lokalna | Stanisław Lem

„Wizja Lokalna” Stanisław Lem

reviewed

Kura jest aktywistką

"Lord Russel zawsze usiłował odgryźć od placka filozoficznego większy kęs, niż mógł strawić."

„Wizja lokalna” Stanisław Lem – rewelacja!

Edmund Wnuk – Lipiński | Trylogia Apostezjon: Wir pamięci, Rozpad połowiczny, Mord założycielski | Informatyczna kwarantanna

Bracia

Szpital przemienienia – Stanisław Lem

Szpital przemienienia Stanisław Lem1921-2006

Niezwyciężony | Stanisław Lem

Niezwyciężony Stanisław Lem1921-2006

Samuel Butler
1835 - 1902
- ewolucja maszyn

Ze wspomnień Ijona Tichego
wrzesień 1983
Stanisław Lem
1921-2006

Szpital przemienienia
Stanisław Lem
1921-2006

Niezwyciężony
Stanisław Lem
1921-2006