s-f – Odwieczna

Boża inwazja / Philip K. Dick

Kafkaesque — Wed, 29 Jul 2026 14:26:45 +0000

VALIS wyczerpuje własny materiał. Boża inwazja odzyskuje narrację. Pierwszy tom był nie tyle trudny, ile osobliwie wyczerpujący, jakby Dick za pomocą nadmiaru odniesień i metafizycznych spekulacji próbował stworzyć dzieło totalne, które ostatecznie coraz bardziej oddalało się od samego aktu opowiadania. Boża inwazja działa inaczej. Nadal jest to Dick zanurzony w teologii, gnostycyzmie i pytaniach o naturę rzeczywistości, lecz tym razem jego obsesje zostają wpisane w historię, która mimo licznych pęknięć i dygresji zachowuje własną dynamikę. Istnieje tu świat, po którym można się poruszać, nawet jeśli jego granice nieustannie się przesuwają.

„– Zatem Bóg zabawił się z Adamem – powiedział. – Chciał sprawdzić, czy człowiek zna ich właściwe imiona. Sprawdzał człowieka. Bóg lubi takie zabawy.

– Nie jestem pewien, czy znam odpowiedź na to pytanie – powiedział Elias.

– To nie było pytanie, tylko stwierdzenie.

– Nie jest to cecha, którą zazwyczaj kojarzymy z Bogiem.

– Zatem istota Boga jest znana.

– Jego istota nie jest znana.

– On lubi gry i zabawy. W Piśmie

W Piśmie powiedziane jest, że Bóg odpoczywał, ale ja mówię, że on się bawił.

Chciał wprowadzić to do hologramu Biblii jako uzupełnienie, ale wiedział, że nie wolno mu tego robić. Zastanawiał się, jak by to zmieniło cały hologram. Dodać do Tory, że Bóg lubi się bawić… To dziwne, pomyślał, że nie wolno mi tego dodać. Ktoś powinien to wprowadzić, to musi się znaleźć w Piśmie. Któregoś dnia.”

Philip K. Dick

Nie zabrakło również humoru, z którego Dick korzysta z zaskakującą subtelnością. Szczególnie zapadają w pamięć sceny związane z reklamą piwa. To jeden z tych momentów, w których okazuje się niezwykle przenikliwym obserwatorem kultury obrazów. Pisząc kilkadziesiąt lat temu, uchwycił coś, co dziś stało się niemal oczywistością: reklama nie sprzedaje już produktu, lecz organizuje uwagę, emocje i sposób patrzenia na świat. Obrazy, slogany i rytm komunikatów współtworzą rzeczywistość równie skutecznie jak instytucje polityczne czy religijne. W tych fragmentach Boża inwazja staje się literacką zapowiedzią społeczeństwa spektaklu.

Symbol nie wyjaśnia świata; odsłania jego nadmiar znaczeń. Dick nie proponuje metafizycznego systemu, lecz konstruuje rzeczywistość, w której każda interpretacja pozostaje tymczasowa.

Powiązania z Carlem Gustavem Jungiem są w Bożej inwazji bardzo wyraźne. Jego słynna odpowiedź z wywiadu BBC — „Nie wierzę. Wiem.” — brzmi jak deklaracja absolutnej pewności, która jednocześnie odmawia ujawnienia własnych podstaw. Mówiąc bardziej dosadnie: wiem, ale nie wyjaśnię dlaczego. Taka deklaracja staje się ucieczką od precyzyjnego stanowiska.

Jeszcze bliższe Bożej inwazji są rozważania Marii-Louise von Franz zawarte w On Divination and Synchronicity oraz Number and Time. Von Franz rozwija intuicję, że niektóre wydarzenia pozostają powiązane nie przez przyczynowość, lecz przez znaczenie. Bohaterowie Dicka żyją właśnie w takim świecie: przypadki są zbyt precyzyjne, sny zbyt trafne, a spotkania zbyt obciążone sensem, by uznać je za zwykłe zbiegi okoliczności.

Dick porusza się bardzo blisko obszaru, który Jung rozwijał w dialogu z fizykiem Wolfgangiem Paulim. Nie chodziło wyłącznie o synchroniczność, lecz o możliwość istnienia głębszego porządku rzeczywistości, wspólnego dla psychiki i materii. Jung określił ten poziom mianem unus mundus — „jednego świata”, z którego wyłaniają się zarówno zjawiska psychiczne, jak i fizyczne. Boża inwazja jest literackim eksperymentem przeprowadzonym na tej intuicji. Przypadki stają się zbyt znaczące, by uznać je za czysty przypadek, a granica między świadomością i światem zewnętrznym coraz bardziej się zaciera.

„– Potęga zła – kontynuował Emmanuel – polega na unicestwianiu rzeczywistości, na unicestwianiu samego istnienia. To stopniowe zanikanie wszystkiego, co istnieje, aż stanie się, jak Linda Fox, przywidzeniem. Ten proces został uruchomiony. Zaczął się od grzechu pierworodnego. Część kosmosu odpadła. Sama istota Boga doznała uszczerbku, możesz to sobie wyobrazić, Herbie Asher? Zagrożenie samej podstawy bytu. Możesz to sobie uzmysłowić? Zagrożenie dla istnienia samego Boga, czy to do ciebie dociera? Bo Bóg jest wszystkim, co stoi między… – Urwał. – Nie możesz sobie tego nawet wyobrazić. Żadne stworzenie nie potrafi sobie wyobrazić nieistnienia, zwłaszcza własnego nieistnienia. Ja muszę zapewniać istnienie, wszelkie istnienie. Włącznie z twoim.”

Dick nie proponuje systemu, który należałoby przyjąć. Konstruuje rzeczywistość, w której każda interpretacja pozostaje hipotezą, a każda hipoteza może zostać unieważniona przez następną.

To prowadzi do szerszego pytania, wspólnego dla Dicka, Junga, Pauliego i von Franz. Czy rzeczywistość rzeczywiście składa się wyłącznie z mechanicznych ciągów przyczyn i skutków, czy też istnieje głębszy poziom, na którym psychika i materia są jedynie różnymi aspektami tej samej struktury? Jung nazywał go unus mundus. Pauli, współtwórca mechaniki kwantowej, fascynował się możliwością istnienia takiego porządku, choć nigdy nie próbował przekształcić go w teorię naukową. Ich dialog zaowocował wspólną książką. Dick natomiast zamienia tę intuicję w literaturę. U niego Bóg, informacja, pamięć i świadomość nieustannie przenikają się nawzajem, jakby były różnymi nazwami tego samego zjawiska.

"Ale oni… zobaczyła, jak zasięgają rady Wielkiego Bałwana, ogromnego systemu sztucznej inteligencji, służącego do przetwarzania ziemskiej informacji, na której władze się opierały."

„Siedział przez chwilę, chociaż pojęcie „chwili” straciło teraz wszelki sens. Potem, stopniowo, dokonała się przemiana. Zobaczył wzór, odbicie własnego mózgu, znajdował się w świecie własnego mózgu z żywą informacją przepływającą tu i tam, jak strumyki lśniącej, tętniącej życiem czerwieni.

Mógł sięgnąć i dotknąć własnych myśli w ich pierwotnej postaci, zanim jeszcze stały się myślami. Pokój wypełniony był ich ogniem, otwierały się niezmierzone przestrzenie, objętość jego własnego mózgu była dla niego czymś zewnętrznym.

Jednocześnie wprowadził świat zewnętrzny do swojego wnętrza. Miał teraz wszechświat w sobie, a swój mózg na zewnątrz siebie. Rozciągał się on teraz na niezmierzone przestrzenie, sięgając znacznie dalej niż poprzednio wszechświat. W ten sposób znał wszystko, co było nim, ponieważ zaś zamknął w sobie świat, znał go i panował nad nim.

Uspokoił się i rozluźnił, i wtedy zobaczył zarys pokoju, stolika, krzeseł, ścian, obrazków na ścianach; widział ducha zewnętrznego wszechświata pozostającego na zewnątrz. Po chwili podniósł ze stolika książkę i otworzył ją. Znalazł w niej zapisane własne myśli, teraz w postaci drukowanej. Myśli układały się wzdłuż osi czasowej, która stała się osią przestrzenną i jedyną, wzdłuż której można się było poruszać. Widział, jak w hologramie, różne wieki swoich myśli: te najnowsze najbliżej powierzchni, te dawniejsze pod nimi, w coraz to głębszych warstwach.”

„Herb Asher pływał na desce i Fox była nim zachwycona. Przypominało to życie z telewizyjnej reklamy piwa. Urządzali z przyjaciółmi pikniki na plaży, dziewczyny chodziły nagie od pasa w górę, a przenośne radio było zawsze nastawione na stację nadającą na okrągło rocka bez żadnych reklam.

Najważniejsza jednak była atmosfera duchowa. Rozebrane dziewczyny na plaży stanowiły przyjemny dodatek, nie istotę sprawy. Całość była wysoce uduchowiona. To zadziwiające, jak uduchowiona i wyszukana może stać się reklama piwa.”

Człowiek i jego symbole” Carl Gustav Jung, rozdział „Rola symboli w analizie – studium przypadku” Jolande Jacobi

„Ale jakie jest znaczenie takich „przepowiedni” w dzisiejszych czasach? Nawet osoby akceptujące I Cing jako składnicę wiedzy i mądrości nie bardzo dają wiarę temu, że rada bądź wyrocznia może być czymś więcej niż tylko okultystycznym eksperymentem. Faktycznie trudno jest zrozumieć, że chodzi tu o coś więcej, ponieważ współczesny człowiek świadomie odrzuca wszelkie techniki wróżebne, uważając je za archaiczne bzdury. A jednak nie są one nonsensem. Dr Jung wykazał, że podlegają one „zasadzie synchroniczności” (lub prościej mówiąc, znaczącemu zbiegowi okoliczności). Tę trudną nową ideę Jung wyłożył w swoim eseju Synchroniczność: zasada koincydencji pozaprzyczynowych. Opiera się ona na założeniu, że istnieje wewnętrzna nieświadoma wiedza, która łączy zjawisko fizyczne ze stanem psychicznym w taki sposób, że pewne zdarzenie, które wydaje się „przypadkowe” lub „koincydentalne” może mieć znaczenie psychiczne. Znaczenie to jest często symbolicznie wskazywane w snach, które są zbieżne z tym zdarzeniem.”

„– Posłuchaj – powiedział. – Ja należę do Światopoglądu Naukowego. Do partii. Rozumiesz? Taka jest moja decyzja, strona, którą wybrałem. Chorób i cierpienia nie trzeba rozumieć, trzeba je zlikwidować. Nie ma życia po śmierci i nie ma Boga, z wyjątkiem może zwariowanego zakłócenia jonosferycznego, które pieprzy mi odbiór na tej zasranej górce. Jeżeli po śmierci stwierdzę, że nie miałem racji, powołam się na ignorancję i trudne dzieciństwo. Tymczasem bardziej niż pogawędki z tym Jahem interesuje mnie ekranizowanie przewodów i pozbycie się zakłóceń. Nie mam kóz na ofiarę, a poza tym mam co innego do roboty. Nie podoba mi się, że moje nagrania Fox są niszczone, dla mnie są one cenne, a niektórych nie da się odzyskać. Zresztą żaden Bóg nie podrzuciłby takich słów, jak „własna dupa”, do pięknej skądinąd piosenki. Żaden Bóg, którego mogę sobie wyobrazić.”

" Wszechświat istnieje dzięki temu, że Jah go pamięta "

Najciekawsze w Bożej inwazji nie są odpowiedzi religijne, lecz sposób, w jaki Dick pokazuje, że współczesny człowiek nie potrafi już oddzielić języka fizyki, psychologii i teologii. Mówimy o kwantach, archetypach i Bogu tym samym słownikiem, próbując nazwać doświadczenia, dla których wciąż nie posiadamy adekwatnych pojęć. Dick nie jest filozofem ani fizykiem, ale ma niezwykły dar wychwytywania idei krążących na pograniczu różnych dziedzin wiedzy i przekształcania ich w literaturę.

Największą siłą Dicka pozostaje nieustanne podważanie stabilności rzeczywistości. Granice między snem, religią, halucynacją i codziennym doświadczeniem pozostają płynne, a czytelnik nigdy nie ma pewności, na jakim poziomie rzeczywistości właśnie się znajduje. Dick jest najciekawszy nie wtedy, gdy cytuje filozofów, lecz wtedy, gdy zmusza do pytania, czy rzeczywistość jest czymś odkrywanym, czy nieustannie współtworzonym przez świadomość, symbole i opowieści.

Po lekturze Bożej inwazji pozostaje przede wszystkim to pytanie. Dick pokazuje, jak trudno odróżnić świat odkrywany od świata konstruowanego przez pamięć, symbole i opowieści, które próbują nadać sens temu, co być może żadnego ostatecznego sensu nie posiada.

"Ludzie pobożni zwracają się do Boga, a ludzie szaleni wyobrażają sobie, że Bóg im odpowiada. "

Footnotes

• Philip K. Dick, Boża inwazja, przełożył Lech Jęczmyk, Dom Wydawniczy Rebis,

• strona autora w języku angielskim, philip dick

Valis / Philip K. Dick / trylogia

Kafkaesque — Mon, 20 Jul 2026 15:31:11 +0000

Valis, Philip K. Dick – pierwsza część trylogii, drugi tom – „Boża inwazja”, trzeci – „Transmigracja Timothy’ego Archera”.

Po pierwszym tomie trylogii aż boję się otwierać drugi. Lubię Philipa K. Dicka i od lat uważam go za jednego z najoryginalniejszych pisarzy XX wieku, dlatego tym większym zaskoczeniem okazał się dla mnie „Valis”. To chyba jedyna jego książka, przez którą musiałam się przedzierać, zamiast dać się porwać.

Humor Valisa okazał się dla mnie odskocznią od „rozważań” autora. Przynajmniej na początku Dick potrafi być naprawdę zabawny – nie dzięki dowcipom, lecz dzięki absurdowi, autoironii i niezwykłemu wyczuciu tonu. Bohaterowie z całkowitą powagą opisują sytuacje tak groteskowe, że trudno się nie uśmiechnąć.

Najbardziej brakowało mi tego, co u Dicka cenię najbardziej – prostoty, dzięki której niecodzienne pomysły wydają się niemal oczywiste. W Valisie odniosłam wrażenie, że autor za wszelką cenę próbuje stworzyć własnego „Ulissesa”: powieść pełną odwołań, filozoficznych tropów, teologii, gnostycyzmu, literackich aluzji i intelektualnych pięter, które mają budować wrażenie dzieła totalnego. Problem w tym, że dla mnie ta konstrukcja częściej przypominała encyklopedię niż powieść. Nie czułam, że uczestniczę w opowieści – czułam się, jakbym przeglądała przypisy do książki, której jeszcze nie przeczytałam.

To oczywiście może być zamierzone. Ja jednak nie znalazłam w tej erudycji literackiej przyjemności. Odnosiłam wrażenie, że kolejne odniesienia istnieją nie dlatego, że są niezbędne, lecz dlatego, że mają udowodnić, jak wiele światów i tekstów można zmieścić w jednej książce. Chwilami miałam wrażenie, że Dick bardziej chce imponować (komu?) niż opowiadać.

A zaczęło się całkiem zwyczajnie:

„Koniolub Grubas załamał się nerwowo w dniu, kiedy zatelefonowała do niego Gloria z pytaniem, czy ma nembutal. On spytał, po co jej to potrzebne, a ona powiedziała, że chce się zabić. Dzwoniła po wszystkich znajomych. Miała już pięćdziesiąt pigułek, ale potrzebowała jeszcze trzydziestu albo czterdziestu, żeby uzyskać całkowitą pewność.

Koniolub Grubas natychmiast doszedł do wniosku, że to jest jej sposób na zwrócenie się o pomoc. Grubas przez lata łudził się, że może komuś pomóc. Jego psychiatra powiedział mu kiedyś, że jeśli chce się wyleczyć, musi zrobić dwie rzeczy: rzucić narkotyki (czego nie zrobił) i przestać próbować pomagać ludziom (nadal próbował).

Faktem jest, że nie miał nembutalu. Nie miał żadnych środków nasennych, bo nigdy ich nie zażywał. Brał środki pobudzające. Dlatego nie był w stanie dać Glorii pigułek, za pomocą których mogłaby popełnić samobójstwo. Zresztą, gdyby je miał, też by jej nie dał.”

Jedynym fragmentem, który naprawdę mnie zainteresował, był motyw filmu VALIS. To właśnie wtedy nie mogłam pozbyć się skojarzeń z Davidem Lynchem. Rozpad tożsamości, pękająca rzeczywistość, bohaterowie funkcjonujący jednocześnie w kilku porządkach istnienia – podobieństwa do Lost Highway czy Mulholland Drive wydają mi się uderzające. Nie twierdzę, że Lynch czerpał bezpośrednio z Dicka hmm, ale czytając te fragmenty, trudno było mi nie myśleć o jego kinie.

Fragment z czekoladą bez komentarza:

„Było to przeżycie ogromnej dla mnie wagi. Wszystko dokonało się w całkowitej tajemnicy, nawet przed matką chłopca. Najpierw przygotowałem kubek gorącej czekolady. Potem przygotowałem hot doga na bułce z normalnymi dodatkami. Christopher mimo niemowlęcego wieku przepadał za hot dogami i czekoladą na gorąco. Usiadłszy na podłodze obok Christophera, w jego pokoju, ja – albo raczej VALIS we mnie jako ja – zaczęliśmy zabawę. Najpierw w żartach uniosłem kubek czekolady w górę, nad głowę syna, potem, niby przypadkiem, wylałem nieco ciepłej czekolady na jego włosy. Zaśmiewając się Christopher usiłował zetrzeć płyn, a ja mu, oczywiście, pomagałem. Pochyliwszy się nad nim szepnąłem: „W imię Ojca, Syna i Ducha Świętego”. Nikt mnie nie słyszał prócz Christophera. Potem wytarłem mu głowę i zrobiłem znak krzyża na jego czole. W ten sposób ochrzciłem go i bierzmowałem. Zrobiłem to nie władzą któregoś z kościołów, ale władzą żywego plazmatu we mnie, władzą samego VALISa. Potem powiedziałem do swojego syna: „Twoim tajnym imieniem, twoim chrześcijańskim imieniem jest…” I powiedziałem mu jego imię. Tylko on i ja je znamy.

On, ja i VALIS.

Następnie wziąłem kawałek bułki z hot doga i wyciągnąłem w jego stronę. Mój syn, właściwie jeszcze niemowlę, otworzył buzię jak ptaszek, a ja dałem mu kawałek bułki. Wyglądało to tak, jakbym go karmił, zwykły, prosty, pospolity posiłek. Czułem, że z jakiegoś powodu jest bardzo ważne, jest sprawą wręcz zasadniczą, żeby nie wziął do ust mięsa z parówki. W tej sytuacji wieprzowina była nie na miejscu; VALIS przekazał mi to jako istotną informację. Kiedy Christopher miał zamkniętą buzię, żeby połknąć kawałek bułki, podsunąłem mu kubek z czekoladą. Ku mojemu zdziwieniu (dotychczas pił tylko z butelki ze smoczkiem, nigdy z kubka) wziął chętnie kubek, przyłożył do ust i wypił.

– To jest moja krew i moje ciało – powiedziałem. Wziąłem kubek od mojego synka. Najważniejsze sakramenty zostały udzielone.”

"Bo nie czym innym jest piękno, jak przerażenia początkiem, który jeszcze znosimy, i podziwiamy je tak, gdyż nami po cichu pogardza, aby nas zniszczyć. Każdy anioł jest straszny."

Rainer Maria Rilke

Bywało zabawnie, zwłaszcza na początku – oto Gloria – kobieta „racjonalnie szalona”, która jedzie po śmiertelną dawkę leków, zatrzymując się na każdym czerwonym świetle i skrupulatnie przestrzegając przepisów drogowych. Dick znakomicie pokazuje, że szaleństwo nie zawsze ma teatralny charakter; bywa uporządkowane, uprzejme i doskonale zorganizowane. Szkoda tylko, że z czasem ten ironiczny, lekki ton niemal całkowicie znika, ustępując miejsca coraz bardziej rozwlekłym rozważaniom filozoficznym i teologicznym. Gdyby autor zachował tę samą równowagę między humorem a metafizyką przez całą powieść, moje wrażenia z lektury byłyby zapewne zupełnie inne.

„W roku 1976 kompletnie oszalały z rozpaczy Koniolub Grubas podetnie sobie żyły (próba samobójstwa w Vancouver była nieudana), połknie czterdzieści dziewięć tabletek skoncentrowanego wyciągu z naparstnicy i zamknie się w garażu, zapuściwszy silnik samochodu. Też mu się nie uda. Cóż, ciało rozporządza mocami nie znanymi umysłowi. Umysł Glorii jednak miał pełną kontrolę nad jej ciałem, ona była racjonalnie szalona.

Większość szaleństw można utożsamić z dziwacznością i teatralnością. Człowiek wkłada garnek na głowę, owija się ręcznikiem w pasie, maluje się na fioletowo i wychodzi na ulicę. Gloria natomiast była jak zawsze spokojna, uprzejma i kulturalna. Gdyby żyła w starożytnym Rzymie albo w Japonii, nikt by nic nie zauważył. W swojej wyprawie po dziesięć pigułek nembutalu zatrzymywała się na każdym czerwonym świetle i nie przekraczała dozwolonej prędkości.”

Paradoksalnie najbardziej fascynujące w Valisie okazało się dla mnie nie to, czym ta książka jest, lecz to, do czego prowadzi. Sama powieść pozostawiła mnie raczej zmęczoną niż zachwyconą. Być może po prostu wolę Dicka, który wielkie pytania metafizyczne ukrywa w fabule, niż Dicka, który zamienia fabułę w intelektualny labirynt. W Ubiku, Trzech stygmatach Palmera Eldritcha czy Półprawdzie ostatecznej te same idee żyją dzięki bohaterom. W Valisie zbyt często miałam wrażenie, że bohaterowie istnieją jedynie po to, by prowadzić niekończący się „wykład”, dość nudny.

"Prawda, to osobliwe, nie mieszkać więcej na ziemi, ledwie poznanych zwyczajów cdn

Rainer Maria Rilke

Footnotes

• Philip K. Dick „Valis„, Dom Wydawniczy Rebis, przekład: Lech Jęczmyk.

• Philip K. Dick – drugi tom – „Boża inwazja„, Dom Wydawniczy Rebis, przekład: Lech Jęczmyk.

• strona autora w języku angielskim, philip dick

Prawda półostateczna / Philip K. Dick

Kafkaesque — Tue, 30 Jun 2026 21:44:22 +0000

Prawda półostateczna , Philip K. Dicka – rzeczywistość której człowiek nie może zweryfikować.

„Wpisał na klawiaturze krasomówni pożądany rzeczownik. „Wiewiórka”. Zastanawiał się dwie minuty, po czym dodał przymiotnik ograniczający „mądra”. –W porządku – rzekł głośno, rozsiadł się wygodniej w fotelu i nacisnął klawisz „enter”. Dokładnie w chwili gdy Colleen weszła z powrotem do biblioteki, krasomównia zaczęła konstruować przemówienie.

–Wiewiórki to mądre zwierzęta – rozległ się metaliczny głos (urządzenie miało jedynie malutki głośnik) – jednakże ich mądrość nie jest wcale taka zwyczajna.

Natura wyposażyła je w…

–Och Boże – zdenerwował się Adams i mocno klepnął płaską metalowo-plastikową obudowę urządzenia, które natychmiast zamilkło. W tym momencie Adams dostrzegł Colleen.

–Przepraszam, ale jestem już zmęczony. Dlaczego ktoś tam na górze, Borę, generał Holt albo marszałek Harenzany, nie przesunie niedzielnego wieczora gdzieś pomiędzy piątkowe popołudnie a…

–Słyszałam, że wpisałeś tylko dwie jednostki semantyczne – przerwała mu Colleen.

– Musisz wprowadzić więcej danych

–Chwileczkę. – Adams włączył urządzenie i wpisał całe zdanie, podczas gdy Colleen stała nad nim i siorbała płyn ze szklanki. – Zadowolona?

–Nie mogę cię zrozumieć – rzekła Colleen. – Czy ty tak nie znosisz swojej pracy, czy wręcz przeciwnie – kochasz ją bez opamiętania? – Przeczytała na głos zdanie wpisane do krasomówni: – „Świetnie poinformowany nieżywy szczur baraszkował pod oniemiałą, różową kłodą drewna”.

–Chciałbym tylko dowiedzieć się wreszcie, co potrafi ta głupia maszyna, która kosztowała mnie piętnaście tysięcy dolarów. Mówię poważnie. Mam nadzieję, że się wysili – z całej siły nacisnął klawisz „enter”.

–Na kiedy masz napisać to przemówienie? – spytała Colleen.

–Na jutro.

–Wstań wcześniej.

–O nie. – Kiedy muszę wcześnie wstać, jeszcze bardziej mnie to wkurza, pomyślał.

Krasomównia zaintonowała swoim blaszanym głosem:–Człowiek uważa szczura za swojego wroga. Ale weźmy pod uwagę, jak cenne jest to zwierzę, choćby w badaniach nad lekiem przeciwko nowotworom, a natychmiast uświadomimy sobie, że szczur jest Prometeuszem, niosącym ludzko…

Po kolejnym wybuchu Adamsa krasomównia ucichła.”

Kiedy narracja jest bronią, prawdziwym produktem a produkcja broni skutkiem ubocznym narracji.

„Bez jakiejkolwiek formy cenzury nie można myśleć o propagandzie w ścisłym sensie tego słowa. By dało się prowadzić propagandę, musi istnieć pewna bariera między społeczeństwem a wydarzeniami. Zanim ktokolwiek będzie mógł stworzyć pseudootoczenie uznane przezeń za zgodne z wymogami rozsądku czy pożądane, ograniczony musi zostać dostęp do prawdziwego otoczenia. Choć bowiem ludzie, którzy mają doń bezpośredni dostęp, mogą błędnie postrzegać to, co widzą, nikt inny nie jest w stanie zadecydować, w jaki sposób mają to błędnie postrzegać, jeżeli nie może zdecydować, gdzie i na co mają patrzeć.” – Lipmann Walter

„Człowiek zbudował inteligentną broń. Po pewnym czasie przemyśleń, dokładnie po dwóch latach, w ciągu których trwała masowa zagłada dwóch armii blaszaków zwartych w boju, dwóch wielkich, sztucznych armii pochodzących z dwóch różnych kontynentów… zaawansowane typy blaszaków, zaprojektowane z myślą o wykorzystaniu ich analitycznych mózgów przy planowaniu taktyki oraz całościowej strategii, te właśnie nowoczesne urządzenia X, XI i XII generacji wymyśliły, że najlepszą strategią jest coś, co Fenicjanie znali już pięć tysięcy lat temu. Wszystko zostało podsumowane w „Mikado”, pomyślał Adams. Jeśli samo stwierdzenie, że jakiś człowiek został zabity, wystarczyło, żeby wszyscy czuli się usatysfakcjonowani, to czemu nie poprzestać jedynie na takim stwierdzeniu i nie zabijać go? Dla nowoczesnych blaszaków rozwiązanie problemu wyglądało właśnie w ten sposób. Blaszaki nie były fanami Gilberta i Sullivana, nie miały też zaprogramowanego libretta „Mikado” w pamięci. Doszły jednak do takiego właśnie wniosku i, co więcej, działały wedle tej zasady wraz z marszałkiem Harenzanym i generałem Holtem. –Którzy jednak nie zauważali różnicy – dokończył na głos swoje rozmyślania Adams.”

Mieszkańcy tanków nie mają czasu na zwątpienie, ponieważ ich życie zostało całkowicie podporządkowane produkcji, normom, komunikatom i obowiązkom. System nie musi nieustannie przekonywać ich, że wojna trwa – wystarczy, że skutecznie organizuje ich codzienność. Człowiek, którego każda godzina została zaplanowana, przestaje zadawać pytania nie dlatego, że zna odpowiedzi, lecz dlatego, że nie ma już przestrzeni, by je postawić.

W tym sensie Dick zaskakująco trafnie przewiduje współczesny świat, w którym uwaga staje się najcenniejszym zasobem. Nie zwycięża ten, kto dysponuje prawdą, lecz ten, kto najskuteczniej potrafi zatrzymać cudzą uwagę i wypełnić ją własną narracją.

To dlatego broń okazuje się jedynie elementem większego mechanizmu. Pozornie mieszkańcy tanków produkują uzbrojenie na potrzeby niekończącej się wojny, jednak najważniejszym produktem systemu pozostaje sama opowieść o wojnie. Broń ma jedynie uwiarygadniać konflikt, konflikt uzasadnia produkcję, a produkcja utwierdza społeczeństwo w przekonaniu, że wojna nadal trwa. Powstaje zamknięty obieg, w którym materialne przedmioty są jedynie rekwizytami podtrzymującymi narrację, a propaganda nie tyle ukrywa rzeczywistość, ile ją wytwarza.

Propaganda nie jest tutaj dodatkiem do polityki ani narzędziem służącym maskowaniu rzeczywistości. To ona staje się fundamentem całego porządku społecznego. Polityka istnieje tylko o tyle, o ile potrafi podtrzymać obowiązującą narrację, a produkcja broni jest jednym z jej najważniejszych rytuałów. Można wręcz odnieść wrażenie, że uzbrojenie stanowi jedynie materialny rekwizyt, podczas gdy prawdziwym produktem systemu pozostaje opowieść – na tyle przekonująca, by miliony ludzi uznały ją za jedyną możliwą rzeczywistość.

„Proste słowa zostaną okraszone pięknymi epitetami, które zapewnią pozory rzeczywistości czemuś, co – trzeba to powiedzieć z całą stanowczością – normalnie byłoby zupełnie nieprzekonujące i głupie. Coś, co zostało wrzucone do Megawaka jako zwykłe slogany, wychodziło przed kamerami telewizyjnymi i mikrofonami w formie słów, których żaden trzeźwo myślący umysł, szczególnie od piętnastu lat siedzący pod powierzchnią ziemi, nie mógł zakwestionować.”

"Spektakl jawi się jako niedostępna i niepodważalna faktyczność. Jego przesłanie brzmi: „co się ukazuje, jest dobre; a co jest dobre, ukazuje się". Domaga się biernej akceptacji i, w gruncie rzeczy, poprzez swój monopolistyczny i wykluczający wszelką dyskusję sposób ukazywania się — już ją sobie zapewnił."

Guy Debord

Warto zestawić Półprawdę ostateczną z The Society of the Spectacle autorstwa Guy Debord, ponieważ mimo że Dick i Debord tworzyli niezależnie od siebie, ich diagnozy współczesności okazują się zaskakująco zbieżne. Debord przekonywał, że nowoczesny człowiek coraz rzadziej doświadcza rzeczywistości bezpośrednio, a coraz częściej poznaje ją za pośrednictwem obrazów i narracji, które stopniowo zaczynają zastępować samo doświadczenie.

Świat wykreowany przez Dicka można odczytać jako literacką realizację tej tezy. Wojna nie jest już konfliktem militarnym, lecz spektaklem – wszechobecną narracją organizującą sposób myślenia, codzienne życie i społeczny porządek. Nie liczy się to, co rzeczywiście dzieje się na polu bitwy, lecz trwała obecność wojny w świadomości mieszkańców tanków jako jedynego wyjaśnienia otaczającego świata.

Najbardziej niepokojące jest jednak to, że bohaterowie nie żyją w czasie wojny, lecz wewnątrz opowieści o wojnie. To ona wyznacza granice ich wyobraźni, określa, co jest możliwe, a co niewyobrażalne, oraz sprawia, że nie odczuwają potrzeby kwestionowania systemu. W tym sensie wojna staje się nie wydarzeniem historycznym, lecz mechanizmem organizującym społeczną wyobraźnię, a Dick pokazuje, że największą siłą władzy nie jest zdolność prowadzenia wojny, lecz stworzenia narracji, która zastępuje ludziom rzeczywistość i staje się jedynym sposobem jej rozumienia.

Wojna nie jest więc jednym z elementów systemu, jest uniwersalnym wyjaśnieniem, które zamyka każdą dyskusję. Przestaje być wydarzeniem historycznym, staje się językiem, za pomocą którego społeczeństwo interpretuje rzeczywistość.

Wojna nie potrzebuje zwycięstwa

Jednym z najbardziej przewrotnych pomysłów Dicka jest przedstawienie wojny jako systemu, który nie dąży do zwycięstwa. Paradoks polega na tym, że konflikt mógłby zakończyć się wyłącznie wtedy, gdyby przestał być użyteczny dla tych, którzy sprawują władzę. Tymczasem wojna okazuje się fundamentem całego porządku społecznego. To ona uzasadnia istniejącą hierarchię, narzuca dyscyplinę, organizuje produkcję i nadaje sens codziennemu wysiłkowi mieszkańców tanków. Dzięki niej każde poświęcenie znajduje swoje wytłumaczenie, a każdy obowiązek wydaje się konieczny.

Z tej perspektywy zwycięstwo nie byłoby triumfem systemu, lecz początkiem jego rozpadu. Wraz z końcem wojny należałoby odpowiedzieć na pytania, które dotąd pozostawały niewidoczne: po co nadal pracować z taką samą intensywnością, po co utrzymywać istniejącą strukturę władzy i dlaczego społeczeństwo miałoby w dalszym ciągu podporządkowywać swoje życie produkcji uzbrojenia? Wojna jest więc nie tyle środkiem prowadzącym do określonego celu, ile warunkiem istnienia samego systemu. Można wręcz odnieść wrażenie, że to nie wojna potrzebuje żołnierzy, lecz system potrzebuje wojny.

W tym świetle zmienia się również znaczenie samej produkcji broni. Pozornie fabryki wykonują swoje podstawowe zadanie, nieustannie opuszczają je kolejne partie uzbrojenia, a mieszkańcy tanków wierzą, że ich praca bezpośrednio wpływa na losy konfliktu. W rzeczywistości jednak broń nigdy nie spełnia swojej militarnej funkcji. Nie trafia na front, nie rozstrzyga bitew i nie zmienia biegu historii. Jej wartość nie wynika z możliwości prowadzenia działań wojennych, lecz z roli, jaką odgrywa w podtrzymywaniu obowiązującej narracji.

"Spektakl nie jest zwykłym nagromadzeniem obrazów, ale zapośredniczonym przez obrazy stosunkiem społecznym między osobami."

Guy Debord

Każdy wyprodukowany pocisk i każda kolejna norma produkcyjna stają się materialnym dowodem na to, że wojna trwa. Sama produkcja przestaje być przygotowaniem do walki, a staje się rytuałem nieustannie potwierdzającym prawdziwość oficjalnej wersji rzeczywistości. Uzbrojenie nie służy już przede wszystkim zabijaniu. Jego najważniejszą funkcją jest utrzymywanie wiary w świat zbudowany wokół niekończącego się konfliktu. To nie broń okazuje się najcenniejszym wytworem fabryk, lecz przekonanie, że jej produkcja jest niezbędna.

monopol na uwagę

narracja a nie broń jest prawdziwym produktem

różne grupy ludzi różne modele rzeczywistości

czy człowiek chce prawdy czy lepszej wersji iluzji

życie w fłszywym czasie

Jednym z najbardziej współczesnych aspektów Półprawdy ostatecznej jest również sposób, w jaki Dick pokazuje, że rzeczywistość zależy od dostępu do informacji. Choć wszyscy bohaterowie żyją na tej samej planecie, funkcjonują w odmiennych światach. Mieszkańcy tanków wierzą w niekończącą się wojnę, elity od dawna wiedzą, że konflikt się zakończył, a nieliczni bohaterowie poruszający się pomiędzy tymi rzeczywistościami dostrzegają jedynie fragmenty prawdy. W efekcie społeczeństwo nie dzieli się na ludzi o różnych poglądach, lecz na ludzi żyjących w różnych modelach rzeczywistości, których nie sposób łatwo ze sobą pogodzić.

To rozpoznanie wydaje się wyjątkowo aktualne także dziś. Współczesny człowiek poznaje świat za pośrednictwem mediów, algorytmów i starannie dobranych źródeł informacji, dlatego coraz częściej nie różnimy się opiniami, lecz samymi faktami, które uznajemy za oczywiste. Każda grupa buduje własną narrację i własną hierarchię znaczeń, przez co wspólna rzeczywistość stopniowo przestaje istnieć.

W tym kontekście Dick stawia pytanie znacznie głębsze niż kwestia samego kłamstwa. Nie zastanawia się, dlaczego ludzie wierzą w fałsz, lecz czy człowiek rzeczywiście pragnie prawdy. Powieść sugeruje, że prawda nie zawsze wyzwala – czasem odbiera sens całemu dotychczasowemu życiu. Człowiek, który przez dziesięciolecia wierzył, że jego praca ratuje świat, wraz z odkryciem oszustwa traci nie tylko wiedzę o rzeczywistości, lecz także cel, tożsamość i usprawiedliwienie własnych poświęceń.

Być może dlatego ludzie rzadziej poszukują prawdy niż takiej wersji świata, z którą będą mogli dalej żyć. Dick sugeruje, że iluzja nie zawsze jest przeciwieństwem prawdy – bywa warunkiem psychicznego przetrwania, ponieważ chroni człowieka przed rozpadem znaczeń, na których zbudował całe swoje życie.

Jeszcze jeden niezwykle subtelny motyw obecny w powieści – doświadczenie fałszywego czasu. Oficjalnie wojna nadal trwa, jednak dla mieszkańców tanków historia zatrzymała się w chwili, w której zeszli pod ziemię. Ich kalendarze odmierzają kolejne dni, miesiące i lata, lecz epoka pozostaje niezmienna. Żyją w czasie, który pozornie płynie naprzód, a jednocześnie nie prowadzi do żadnej zmiany.

To jedna z najbardziej wyrafinowanych form zniewolenia przedstawionych przez Dicka. Bohaterom nie odebrano jedynie dostępu do powierzchni ani możliwości swobodnego przemieszczania się. Odebrano im zdolność rozpoznania własnego momentu historycznego. Nie wiedzą, że przyszłość, na którą nieustannie pracują i czekają, już dawno nadeszła. Ich życie zostaje uwięzione nie tyle w przestrzeni, ile w czasie, który przestał odpowiadać rzeczywistości. Dzięki temu system nie kontroluje wyłącznie ich działań – kontroluje również ich pamięć, wyobraźnię i sposób rozumienia historii.

W tym sensie Półprawda ostateczna jest powieścią o anestezji historycznej. System nie fałszuje jedynie faktów. Fałszuje doświadczenie czasu.

To właśnie dlatego książka wydaje się tak współczesna. Wiele współczesnych sporów nie wynika z tego, że ludzie różnie interpretują teraźniejszość, lecz z tego, że żyją w różnych wersjach przeszłości. Każda grupa uważa, że jej historia wciąż trwa, choć świat dawno się zmienił. Dick pokazuje, że największą formą kontroli może być nie odebranie człowiekowi wolności poruszania się, lecz odebranie mu możliwości rozpoznania, w jakim czasie naprawdę żyje.

Nie jest to moja ulubiona książka Dicka, ale daje do myślenia.

"Ten, kto dzień po dniu znosi biernie swój los, widząc w nim obcą potęgę, szuka ratunku w szaleńczej próbie wpływania na ów los w sferze iluzji, ucieka się zatem do technik magicznych. Uznanie i konsumowanie towarów to jądro tej pseudorepliki na komunikację niedopuszczającą repliki. Konsument boryka się z fundamentalnym wywłaszczeniem, dlatego też ulega infantylnej potrzebie naśladownictwa"

Guy Debord

Footnotes

• Philip K. Dick „Prawda półostateczna’, Dom Wydawniczy Rebis,

• strona autora w języku angielskim, philip dick

Człowiek do przeróbki – Alfred Bester – kryminał noir w kostiumie science fiction

Kafkaesque — Wed, 01 Apr 2026 12:08:51 +0000

Alfred Bester – Człowiek do przeróbki, kryminał noir w kostiumie science fiction, powieść wydana po raz pierwszy w 1953 roku.

Bester pisze o obsesjach, zemście, tożsamości i mrocznych zakamarkach ludzkiej psychiki. Jego bohaterowie są zwykle zepsuci, zdeterminowani i fascynujący. Proza ta bywa tyle nudna, co intrygująca – potrafi zachwycać błyskotliwością i oryginalnością, ale bywa też chaotyczna, nerwowa i pozbawiona tchu.

Alfred Bester raczej nie lubi sielankowych opisów – jego język jest precyzyjny, obrazowy, momentami brutalny i sardoniczny. Wszystko pięknie, ładnie… tylko nie lubię powieści detektywistycznych. Dla Bestera zrobiłam jednak wyjątek.

W Człowieku do przeróbki, Bester eksperymentuje z narracją telepatyczną: władze mogą cię prześwietlić na wylot, sczytać niemal jak kod kreskowy, lecz istnieje pewien sposób, pewna mentalna zapora, która pozwala obronić się przed byciem jak otwarta księga. I to właśnie ta zapora jest jednym z ciekawszych pomysłów autora.

Akcja powieści rozgrywa się w 2301 roku, w wysoko rozwiniętej, międzyplanetarnej cywilizacji. Jej najważniejszą cechą jest istnienie Esperów – telepatów, którzy stanowią zaledwie 1% populacji, ale de facto rządzą społeczeństwem. Dzięki zdolności czytania w myślach prywatność stała się iluzją.

Alfred Bester

1913 - 1987

był wybitnym amerykańskim pisarzem science fiction. Urodzony w Nowym Jorku, karierę zaczynał w latach 30. jako autor opowiadań.

Przed pisaniem powieści pracował jako scenarzysta komiksów (m.in. Green Lantern), audycji radiowych i programów telewizyjnych. Jego proza jest równie nudna co intrygująca.

Autor m.in.:

Człowiek do przeróbki, tytuł oryginału: The Demolished Man, 1953,

Gwiazdy moje przeznaczenie, tytuł oryginału: The Stars My Destination, 1956,

Zmarł w 1987 roku w Pensylwanii.

„Podczas narady w agencji, która miała prowadzić kampanię reklamową Skoczka Monarch (Jedyna Na Rynku Rakieta Dla Całej Rodziny), Reich wystąpił z nowym pomysłem programu promocji.

– Zwróćcie państwo uwagę na to – powiedział – że ludzie skłonni są do antropomorfizacji przedmiotów, którymi posługują się na co dzień. Przydają im ludzkie cechy. Obdarzają je pieszczotliwymi imionami i traktują jak zwierzęta domowe. Klient chętniej kupi skoczka, jeśli ten potrafi wzbudzić w nim uczucie. Zapomni wówczas o mocy silnika i prędkości. Nabywca chce kochać swój pojazd.

– Trafił pan w sedno, panie Reich! Trafił pan w sedno!

– Uczłowieczmy zatem naszą rakietę – ciągnął dalej Reich. – Ogłośmy konkurs na Dziewczynę Skoczka. Gdy klient go kupi, poczuje się tak, jakby nabył także i dziewczynę. Jadąc będzie miał wrażenie, że towarzyszy mu ona w podróży.

– Bingo! – krzyknął księgowy. – Mister Reich, pański pomysł to rewelacja na skalę Systemu Słonecznego, czujemy się nim przytłoczeni! Kręci nam się w głowach, poraziło nas po prostu.

– Natychmiast startujcie z kampanią, której celem będzie znalezienie Dziewczyny Skoczka. Zagońcie do niej każdego sprzedawcę. Niech przekopią całe miasto. Osobiście wyobrażam ją sobie tak: mniej więcej dwadzieścia pięć lat, waga około pięćdziesięciu pięciu kilogramów. Doskonale zbudowana. Mnóstwo uroku.

– Uwzględnimy, mister Reich. Obowiązkowo!

– Niech będzie blondynką o ciemnych oczach. Pełne, zmysłowe usta. Klasyczny nos. Tak właśnie wyobrażam sobie Dziewczynę Skoczka. Przemyślcie to, spróbujcie na podstawie tego opisu wykonać portrety i roześlijcie swoim ludziom. Na tego, który trafi najlepiej i odnajdzie dziewczynę najbliższą nakreślonemu przeze mnie wizerunkowi, czeka awans.”

„– Od siedemdziesięciu dziewięciu lat nie zanotowano ani jednej udanej próby popełnienia morderstwa z premedytacją. Dzięki esperom niemożliwe się stało ukrycie zamiaru. A nawet jeśli komuś udałoby się umknąć ich uwagi przed popełnieniem zbrodni, niemożliwe byłoby ukrycie winy po dokonaniu czynu.

– Esperom nie pozwala się świadczyć w sądzie.

– Istotnie, ale jeśli członek Ligi wpadnie na trop, zawsze potrafi odnaleźć dowody potwierdzające winę. Lincoln Powell, prefekt Parapsychologicznego Wydziału Policji jest śmiertelnie niebezpiecznym przeciwnikiem. – Tate otworzył oczy. – Czy nie byłoby lepiej, gdybyśmy obaj zapomnieli o tej rozmowie?

– Nie! – warknął Reich. – Przedtem przyjrzymy się wspólnie mojemu planowi. Dlaczego dotychczas nie udało się żadnemu mordercy? Ponieważ świata strzegą telepaci. Co można przeciwstawić jednemu telepacie? Drugiego telepatę. Do dnia dzisiejszego żadnemu mordercy nie przyszło na myśl, aby zaangażować niezłego wnikacza, który by go ubezpieczał; a nawet jeśli ktoś miał dość oleju we łbie, by wpaść na ten pomysł, nie posiadał środków na jego realizację. Ja mam te środki.

– Cóż dalej?

Wypowiadam wojnę – kontynuował dalej Reich. – Przede mną bezpardonowa walka ze społeczeństwem. Rozpatrzmy problem w kategoriach strategii i taktyki. Jest on podobny temu, przed jakim staje dowódca każdej armii. Nie wystarczy sama zuchwałość, dzielność i wola zwycięstwa. Każda armia potrzebuje wywiadu. Wojny wygrywa ten, kto ma lepszą sieć informacyjną. Moim wywiadem będzie pan.”

"Czy zaraza wie, jaką jest groźbą? Czy śmierć dręczą wyrzuty sumienia?"

„Bastion West Side, słynną ostatnią redutę obrońców Nowego Jorku, swego czasu postanowiono zachować jako miejsce pamięci. Jego dziesięć akrów rozdartej wybuchami ziemi miało na zawsze przypominać ludziom o szaleństwie, które wywołało ostatnią wojnę. Ale ostatnia wojna, jak zwykle, okazała się wojną przedostatnią i stopniowo wśród potrzaskanych budynków i przepastnych jarów ulic West Side pojawili się mieszkańcy, którzy przekształcili je w niesamowite slumsy.”

„– Dzięki ci, Boże, za ten wynalazek. Mamy przynajmniej choć taką ochronę przed telepatami. Ellery, jaki jest pański stosunek do zbrodni?

– Taki, jak wszystkich.

– Ludzi?

– Członków Ligi. Nasza Liga potępia przestępstwa, Ben.

– I czemu tak się pan przed nią trzęsie? Zna pan cenę pieniądza i sukcesu. Dlaczego nie zacznie pan myśleć samodzielnie, tylko pozwala pan, by Liga decydowała za pana?

– Nie pojmie pan tego, Ben. Esper Liga nas stworzyła. Żyjemy w niej i w niej umieramy. Jedynym naszym prawem jest wybór władz Ligi. To ona kieruje naszym życiem zawodowym. Daje nam wykształcenie i wychowanie, ustala normy etyczne i dba o ich przestrzeganie. Podobnie jak stowarzyszenie medyczne, Liga dba o prawa naszych klientów i tym samym dba o nas. Mamy również odpowiednik przysięgi Hipokratesa, nazywamy go Ślubowaniem Espera. I niech Bóg ma w swej opiece tego, kto złamie śluby… do czego, jak sądzę, zamierza mnie pan nakłonić.

– Może i tak – powiedział Reich z powagą. – Możliwe, że podsuwam panu myśl, iż złamanie ślubów może się opłacić. Rozważam wysokość sumy… większej, niż pan, albo jakikolwiek esper drugiego stopnia widział w swoim życiu.

– Ben, niech pan da spokój. Nie jestem ciekaw.

– Załóżmy jednak, że ktoś złamał śluby. Co konkretnie mu grozi?

– Ostracyzm.

– Tylko tyle? I to jest takie straszne? Przecież zarobi ogromną forsę. Bystrzejsi spośród wnikaczy zrywali z Ligą i wcześniej. Poddawano ich ostracyzmowi. I co z tego? Ellery, niech pan wreszcie zmądrzeje.

West uśmiechnął się z odcieniem wyższości.

– Nie zrozumie pan tego, Ben.

– No to proszę mi wytłumaczyć tak, bym zrozumiał.

– Wspomniał pan o tych pozbawionych praw wnikaczach… takich jak Jerry Church. Nie okazali się tacy cwani, jak pan sądzi. To jest mniej więcej tak… – West zamyślił się na chwilę. – Zanim chirurgia uporała się z niektórymi problemami, istnieli upośledzeni ludzie, zwani głuchoniemymi.

– To ci, którzy nie mogli mówić ani słyszeć?

– Nie inaczej. Porozumiewali się za pomocą języka gestów. Oznaczało to, iż nie mogli nawiązać kontaktu z nikim oprócz innych głuchoniemych. Pojmuje pan? Musieli trzymać ze sobą albo nie mogliby żyć w ogóle. Jeśli człowiek nie może porozmawiać ze znajomymi i przyjaciółmi, straci rozum.

– I co dalej?

Niektórzy z nich zajęli się wymuszaniem. Opodatkowali najbogatszych spośród innych głuchoniemych. Jeśli ofiara odmawiała cotygodniowej zapłaty, wykluczano ją ze społeczności. Nikt jednak nie odmawiał, ponieważ wybór zawsze był prosty: zapłać albo pozostaniesz samotny, aż zwariujesz.

– Chce pan rzec, iż wy, wnikacze, jesteście jak ci głuchoniemi?

– Nie, panie Reich. Mówię o was, ludziach normalnych. Jeśli którykolwiek z nas musiałby żyć wyłącznie pomiędzy wami, zwariowałby. Dlatego proszę dać mi spokój. Jeśli kombinuje pan coś paskudnego, nie chcę o tym wiedzieć.”

„– Przecież to bez sensu. Jeśli ktoś ma dość zdolności i charakteru, by zadrzeć ze społeczeństwem, jest z całą pewnością osobnikiem nieprzeciętnym. Należy go cenić. Należy poprawić jego psychikę i przekształcić w jednostkę wartościową. Dlaczego go odrzucać? Ten, kto tak czyni, otrzymuje w końcu społeczność owiec.”

„Człowiek do przeróbki” – hierarchiczne społeczeństwo, w którym zbrodnia karana jest w szczególny sposób, świat stworzony przez Bestera stał się naszą codziennością.

„Właśnie się budziłem – rzekł kwaśno. – Po raz pierwszy w życiu naprawdę się budziłem. Słyszałem… Nie wiem, jak to wyrazić. Nieskończoność i zero. To było coś ważnego. Prawdziwego. Potem znów zasnąłem i znalazłem się tutaj.

– Maleńka poprawka – uśmiechnęła się Duffy. – Obudziłeś się, nie zasnąłeś.

– Właśnie że nie! – ryknął Reich. – Teraz śpię! – Usiadł w pościeli. – Masz jakiś haj? Cokolwiek… opium, hasz, somnar, lette… Muszę się obudzić, Duffy. Muszę wrócić do rzeczywistości.”

"Jesteście pasożytami, chcącymi zachować umiejętności ESP dla ograniczonego kręgu osób, by móc maksymalnie wykorzystywać pozostałą część ludzkości. "

Footnotes

• Alfred Bester Człowiek do przeróbki, („The Demolished Man”), przekład Andrzej Sawicki,

• Encyklopedia fantastyki, strona autora.

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Kafkaesque — Tue, 03 Mar 2026 15:22:12 +0000

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Pierwsza powieść w dorobku Dicka, wydana po raz pierwszy w maju 1955 roku (początkowo powieść nosiła tytuł: „Quizmaster Take All”). Pierwsze wydanie w Polsce 1981 rok przez wydawnictwo Czytelnik w serii Z kosmonautą.

Zaskoczenie – niezła dawka humoru, jak zwykle w pisarstwie Dicka, gdzie absurd loterii miesza się z egzystencjalnym lękiem!

„Najpierw pojawiły się zwiastuny niezwykłych wydarzeń. Z początkiem maja dwa tysiące dwieście trzeciego roku automatyczne reportery poruszyła wiadomość o przelocie białych kruków nad Szwecją. Seria nie wyjaśnionych pożarów zniszczyła połowę Wzgórza Oiseau-Lyre, głównego centrum przemysłowego w Układzie Słonecznym. Grad małych okrągłych kamyków spadł z nieba w pobliżu budynków obozu pracy na Marsie. W Batawii, gdzie mieści się Dyrektoriat Dziewięciu Planet, przyszło na świat dwugłowe cielę – niechybny znak, że coś nadzwyczajnego wisi w powietrzu. Każdy usiłował wytłumaczyć te znaki na swój sposób – ulubioną rozrywką stały się spekulacje na temat planów przypadkowych sił natury. Zgadywano, radzono i spierano się na temat uspołecznionego narzędzia losu – butelki. Wizyty u wróżbitów Dyrektoriatu trzeba było zamawiać na kilka tygodni z góry.”

Słoneczna loteria nie jest loterią w dosłownym znaczeniu. Przypadek pełni w niej rolę widoczną na powierzchni, ale pod tą powierzchnią istnieje cały system zależności, interesów, przygotowań i nieustannej rywalizacji. Losowanie nie znosi hierarchii – przeciwnie, staje się jej uzasadnieniem. Nikt nie może być pewien swojej pozycji, dlatego wszyscy muszą stale udowadniać własną wartość, zdobywać wpływy, przewidywać ruchy innych i pozostawać w gotowości. W świecie Dicka nie wystarczy raz osiągnąć sukces. Trzeba na niego zasługiwać każdego dnia.

Najciekawsze jest jednak to, że system wydaje się niezwykle kruchy. Wystarczy zmiana jednego elementu, jednego „trybiku”, aby zachwiać całą konstrukcją. Dick pokazuje świat, który sprawia wrażenie doskonale zorganizowanego, ale w rzeczywistości opiera się na ciągłym odgrywaniu ról. Ludzie uczestniczą w rytuałach, procedurach i mechanizmach, których sens dawno przestał być przedmiotem refleksji. W pewnym momencie nie wiadomo już, czy to jednostki podtrzymują system, czy system podtrzymuje jednostki.

Dlatego Słoneczną loterię można czytać nie tylko jako satyrę polityczną, lecz także jako opowieść o społeczeństwie całkowicie pochłoniętym przez własne reguły. Życie zostaje zastąpione przez zajęcia. Zamiast doświadczać świata, ludzie uczestniczą w niekończącej się grze o pozycję, bezpieczeństwo i uznanie. Każdy jest czymś zajęty, każdy do czegoś dąży, każdy walczy o miejsce w strukturze, ale trudno odpowiedzieć na pytanie: po co?

To właśnie odróżnia świat Dicka od klasycznych dystopii opartych na przemocy. W Słonecznej loterii system nie musi być stale narzucany siłą. Stał się czymś naturalnym. Jego zasady są przyjmowane równie bezrefleksyjnie jak zmiana pór roku czy obecność słońca na niebie. Większość ludzi nie wyobraża sobie alternatywy, ponieważ dorastała wewnątrz tych reguł. System nie jest dla nich ideologią – jest rzeczywistością.

„Uliczni przekupnie oferowali „sposoby”, tanie i gwarantowane teorie pozwalające rzekomo przewidzieć ruch butelki i wygrać wielką grę. Zaaferowane tłumy nie zwracały uwagi na przekupniów – gdyby ktoś wymyślił skuteczny system, użyłby go sam, a nie sprzedawał.„

Gra o władzę, każdy ruch jest już przewidziany

„Kieszonkowa tabliczka wyznacza przypadkowe kombinacje, według których można podejmować najbardziej skomplikowane decyzje. Morderca patrzy na tabliczkę, odczytuje numer i działa zgodnie z ustalonymi wcześniej regułami. Telepata nie wie z góry, co pokaże tabliczka, tak jak nie wie tego morderca.”

Strategia tożsamości

„Wyobraź sobie, że mówisz do mnie. Rozmawiamy. A ja nagle znikam. Zamiast mnie pojawia się zupełnie inna osoba.

– Inna fizycznie. Tak powiedział Yerrick.

– Nawet nie kobieta. Młody człowiek albo starzec. Jakie zupełnie inne ciało, które ciągnie rozmowę, jakby się nic nie stało.”

Niezarejestrowani

„Ludzie nie zmienili się zbytnio ostatnimi czasy, pomyślał Cartwright. Ani system rejestracji, ani skomplikowana Loteria nie poprawiły losu większości. Nadal istnieją nierejestrowani.

W pierwszej połowie dwudziestego wieku rozwiązano problem produkcji. Odtąd już tylko problem konsumpcji nękał ludzkość. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych na Zachodzie poczęły rosnąć góry produktów rolnych i artykułów przemysłowych. Rozdawano, co się dało, ale takie rozwiązanie godziło w postawy wolnego rynku. W tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym roku znaleziono tymczasowe wyjście z sytuacji: niszczenie nadprodukcji. Każdego tygodnia szły z dymem towary wartości miliardów dolarów.

Co sobota ponury, wrogi tłum przyglądał się, jak żołnierze oblewali benzyną i unicestwiali w oślepiającym pożarze samochody, pralki, ubrania, pomarańcze, kawę czy papierosy, których nikt nie kupił. Każde miasto miało swoje palenisko, ogrodzony plac, pełen szczątków i popiołu, gdzie systematycznie niszczono znakomite wyroby, które nie znalazły nabywcy.

Trochę pomogły loterie. Kiedy ludzi nie było stać na kupno drogich artykułów przemysłowych, mogli w cisz mieć nadzieję, że je wygrają. Na dziesiątki lat ostoją gospodarki stał się skomplikowany system rozprowadzania ton błyszczących wyrobów. Ale na każdego szczęściarza, który wygrał samochód, lodówkę albo telewizor, przypadały miliony tych, co nic nie wygrali. Z biegiem lat zmieniały się nagrody loteryjne; przedmioty materialne zastąpiono realniejszymi dobrami: Władzą i prestiżem. A na szczycie, na najwyższym stanowisku znalazł się rozdawca władzy – Lotermistrz, który kierował całą loterią.

Rozdział systemu społecznego od systemu ekonomicznego był powolny, stopniowy, ale nieodwracalny. Doszło do tego, że ludzie stracili wiarę w prawa natury. Nie było nic stałego, niezmiennego, wszechświat stał się rwącym potokiem. Nikt nie wiedział, co się zdarzy następnego dnia. Nie można było na nic liczyć. Uznawano powszechnie prawa statystyki, zanikło natomiast pojęcie skutku i przyczyny. Ludzie przestali wierzyć, że można władać środowiskiem, pozostała im tylko wiara w przypadkową kolej rzeczy, w pomyślny zbieg okoliczności, w szczęśliwy traf.

Powstała teoria Minimaxu, rodzaj stoickiej rezygnacji, odmowy uczestniczenia w bezcelowym wirze codziennej walki. Gracz stosujący taktykę Minimaxu nigdy się do końca nie angażuje, nic nie ryzykuje i nic nie zyskuje, ale też nie może być pokonany. Stara się ocalić to, co ma i przetrwać dłużej niż pozostali gracze. Po prostu siedzi, czekając na koniec gry, dalej jego nadzieje nie sięgają.

Minimax, sposób na przetrwanie w wielkiej grze życia, został wynaleziony w dwudziestym wieku przez dwóch matematyków: von Neumanna i Morgensterna. Użyto go w drugiej wojnie światowej, w wojnie koreańskiej oraz w Wojnie Ostatecznej. Po strategach wojskowych teorią zainteresowali się finansiści. W połowie dwudziestego wieku von Neumann został powołany do amerykańskiej Komisji do spraw Energii Atomowej. Był to dowód rosnącego uznania dla jego teorii. A po dwustu pięćdziesięciu latach Minimax stał się podstawą rządu wszechświatowego.”

Carl Gustav Jung

„Im większy tłum, tym bardziej „niegodne” indywiduum. Jeśli jednak indywiduum w przemożnym poczuciu swej małości i zbędności straci sens życia, którego bynajmniej nie wyczerpują idee dobrobytu powszechnego i podniesienia standardu życia, wówczas znajdzie się ono na drodze wiodącej do niewolnictwa państwowego i – nie znajdując sobie z tego sprawy – zacznie ono przygotowywać nadejście tego stanu. Człowiek, który spogląda jedynie na zewnątrz, Na wielkie liczby, nie ma niczego, co mogłoby go obronić przeciwko świadectwu zmysłów i rozumu. To właśnie czyni dziś cały świat: ludzie są dzisiaj zafascynowani prawdami statystycznymi, nicością i niemożnością indywidualnej osobowości, która nie reprezentuje i nie uosabia żadnej organizacji masowej. I odwrotnie – wydaje się, że owa jednostka, która – widać to na wielką skalę – wchodzi dziś na wielką scenę świata, której głos słyszalny jest w szerszym kręgu, zdaniem bezkrytycznej publiczności unoszona jest przez pewien ruch masowy czy przez opinię publiczną i że zasadniczo z tego powodu jest ona albo akceptowana, albo zwalczana. Ponieważ z reguły przeważa tu sugestia masowa, nie za bardzo wiadomo, czy jej przesłanie jest czymś osobistym, za co ona ponosi odpowiedzialność, czy też człowiek ów służy jedynie jako tuba mniemań zbiorowych.

W tych warunkach aż nader łatwo można zrozumieć, że z wolna powstaje zjawisko niepewności opinii indywidualnej, a w rezultacie odpowiedzialność osobista ulega procesowi kolektywizacji, to znaczy indywiduum próbuje się jej pozbyć i przenieść ją na organizację masową. Tym samym indywiduum w coraz większym stopniu staje się funkcją społeczeństwa, które z kolei przejmuje funkcję nośnika życia, choć przecież w gruncie rzeczy nie jest ono niczym innym, jak tylko ideą – podobnie jak jest nią państwo. Obie te formacje ulegają hipostatyzacji, czyli usamodzielniają się, państwo przekształca się w coś w rodzaju żywej osobowości, od której ludzie spodziewają się spełnienia wszystkich swoich zachcianek. Ale tak naprawdę państwo to jedynie kamuflaż dla owych indywiduów, które umieją nim manipulować. ”

Autorem powyższego cytatu jest Carl Gustav Jung

“

"Co robić, kiedy się odkryje, iż reguły są takie, że nie można wygrać?"

"Czy to zbrodnia złamać stronnicze prawo?"

– Kto decyduje o tym, że społeczeństwo składa się z przestępców? spytał Benteley. – Skąd można wiedzieć, kiedy społeczeństwo się zepsuło? Skąd można wiedzieć, że należy wypowiedzieć posłuszeństwo prawu?

– To się wie – powiedziała z przekonaniem Rita Oleili.

– Masz wbudowany mechanizm? – spytał ją Benteley. – To wspaniale, zazdroszczę ci. Chciałbym, żeby każdy miał taki mechanizm. To musi być bardzo użyteczna rzecz. W całym Układzie Słonecznym żyje szeć miliardów ludzi i większoć uważa, że system jest dobry. Czy mam wystąpić przeciwko wszystkim naokoło? Oni wszyscy przestrzegają prawa.

Pomyślał o Alu i Laurze Davisach.

– Są szczęśliwi, zadowoleni, mają dobrą pracę, dobrze im się powodzi, mają ładne mieszkanie. Eleonora Stevens powiedziała, że mój umysł jest chory. Skąd mam wiedzieć, że nie jestem nieprzystosowany albo chory psychicznie?

– Musisz wierzyć w siebie powiedziała Rita.

– Każdy wierzy w siebie. To tani towar.”

Walter Lipmann

„Taryfy celne, stocznie marynarki wojennej, garnizony, rzeki i porty, urzędy pocztowe i gmachy federalne, emerytury i patronaż – tym karmi się skupione na sobie społeczności, przedstawiając to jako namacalne dowody na korzyści płynące z życia narodowego. Ponieważ są skupione na sobie, łatwiej im dostrzec gmach z białego marmuru, który wyrasta dzięki funduszom federalnym, podnosząc wartość miejscowych nieruchomości i zapewniając pracę miejscowym wykonawcom, niż ocenić łączne koszty tego rodzaju kiełbasy wyborczej. (…)

System autokratyczny chyli się ku upadkowi, a system oparty na dobrej woli znajduje się w bardzo zaczątkowej fazie; w rezultacie przy ocenie perspektyw prób zrzeszania się wielkich grup ludzkich, Ligi Narodów, zarządzania przemysłowego czy federacji państw stopień, w którym istnieją podstawy dla wspólnej świadomości, określa, jak dalece współpraca będzie się opierać na przymusie czy też na łagodniejszej alternatywie wobec przymusu, jaką są patronaż i przywileje. Sekret wielkich budowniczych państwa w rodzaju Alexandra Hamiltona tkwi w tym, że umieją te zasady wykalkulować.”

Powyższy cytat pochodzi z książki Waltera Lippmanna.

Reguły

Najbardziej niepokojące w tej powieści jest właśnie to, że nikt nie wydaje się naprawdę wolny. Nawet ci, którzy osiągają najwyższe pozycje, pozostają zakładnikami mechanizmu. Loteria nie wyzwala od walki o władzę, lecz sprawia, że walka staje się permanentnym stanem społecznym. Nie istnieje punkt, w którym można powiedzieć: „wystarczy”. Każdy sukces jest tymczasowy, każda pozycja zagrożona, każde zwycięstwo wymaga kolejnego zwycięstwa.

Dick zdaje się sugerować, że społeczeństwo może zostać zniewolone nie tylko przez terror, lecz również przez nieustanną konkurencję. Człowiek zajęty bez końca zdobywaniem, utrzymywaniem i zasługiwaniem nie ma już czasu zastanowić się, czy gra, w której uczestniczy, rzeczywiście jest warta wysiłku. Wtedy system osiąga największy sukces: staje się niewidzialny. Nie dlatego, że ukrywa swoje istnienie, ale dlatego, że wszyscy uznali go za naturalny porządek świata.

„- Od lat gram w tę grę – odparł Cartwright. – Większość ludzi gra przez całe życie. Pewnego dnia zrozumiałem: reguły są takie, że nie mogę wygrać. Kto by chciał grać w taką grę? Kasyno przyjmuje zakłady i kasyno zawsze wygrywa.

– To prawda – przyznał Benteley. Po chwili dodał: -Tak, nie warto brać udziału w oszukańczej grze. Ale jakie proponujesz wyjcie? Co robić, kiedy się odkryje, iż reguły są takie, że nie można wygrać?”

„Celem teorii gier jest analiza sytuacji obejmujących interakcje strategiczne, w których kilka podmiotów (graczy, populacji, firm, automatów, komórek itp.) o określonych właściwościach (działania, ceny, kody, geny itp.) wchodzi w interakcje. Matematyczna analogia wykracza tu poza optymalizację, ponieważ agent nie kontroluje wszystkich zmiennych, które go dotyczą. Ponadto, wybranie przez agenta własnej zmiennej kontrolowanej będzie miało wpływ na innych agentów.”

Cytat pochodzi z książki „Teoria gier, podstawy matematyczne”, PWN, Warszawa 2022

Myślisz, że prawo istnieje, bo istnieją przestępcy?

Article Sources

Article Source:

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Strona: philip k. dick

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick – zalegalizowana nienawiść

Kafkaesque — Wed, 18 Feb 2026 14:02:35 +0000

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick, pierwsze wydanie w 1966 roku w języku angielskim.

Zaczynając przygodę z twórczością Dicka niewiele wiadomo mi było ani o samym autorze, mam na myśli jego życie osobiste, ani o jego twórczości, znałam tytułu niektórych jego dzieł, anegdoty itp. Jednak nikt nie wspomniał jak walnięte, dziecinne i wyrachowane bywają kobiety w książkach Dicka. To chyba piąte dzieło jakie czytam tego autora i nie polubiłam żadnej z infantylnych, często histerycznych bohaterek. Są wyraźnie irytującymi istotami, a mężczyźni? Obrońcy narodu, łaskawcy, dobroduszni, jednym słowem ideały. W „Teraz czekaj na zeszły rok” – Kathy, żona głównego bohatera, Erica to zła kobieta była, mściwa i rozkapryszona. Na szczęście Philip Dick nie poświecił jej zbyt dużo uwagi; to postrzeganie rzeczywistości, czas i narkotyki wysuwają się na pierwszy plan w tej powieści.

Philip K. Dick

1928 - 1982

autor licznych książek i opwiadań, wśród nich m.in. „Człowiek z wysokiego zamku”, „Labirynt śmierci”, „Radio Wolne Albemuth” czy powieść „Czy androidy marzą o elektrycznych owcach?” – na podstawie której nakręcono Blade Runner, film neo-noir z 1982 roku.

„Budowla w kształcie nielota, tak dobrze mu znana, emanowała zwykłym przydymionym szarym światłem, gdy Eric Sweetscent obniżył koło i zaparkował je w wyznaczonym mu boksie. Ósma rano, pomyślał przygnębiony. A jego szef, pan Virgil L. Ackerman, już zdążył otworzyć biura Korporacji. Wyobraźcie sobie człowieka, którego umysł pracuje najsprawniej o godzinie ósmej rano. To jawne pogwałcenie wyraźnych boskich nakazów. Niezły świat raczyli nam dać; wojna usprawiedliwia każde ludzkie dziwactwo, nawet wybryki tego dziadygi.”

„– Zasługujesz na to – ciągnęła Kathy – bo ukryłeś prawdę i nie
ofiarowałeś mi całej swojej miłości. Tutaj jest twoje miejsce, tu, gdzie
się wijesz jak zwierzę, jak spanikowane zwierzę. Spójrz tylko na siebie!
Żałosne – trzęsiesz się i zaraz wybuchniesz płaczem. Bo ktoś zniszczył
ci jedną z twoich NIEZMIERNIE ważnych taśm.
– Ale – zaoponował – to przecież moje hobby. Pasja całego życia.
– Jak kaszka manna dla niemowlaka.
– Nie można ich odzyskać. Posiadam jedyne egzemplarze części
z nich. Na przykład tej z programem Jacka Pa-ara…
– No i co z tego? Wiesz co, Eric? Czy ty wiesz, czy ty naprawdę
wiesz, dlaczego lubisz oglądać facetów na wideo?
Mol stęknął, jego mięsista, ociężała, wiekowa twarz drgnęła.
– Bo – oświadczyła Kathy – jesteś pedziem.
– Auć – wymamrotał Mol i mrugnął.
– Jesteś tak naprawdę homoseksualistą. Szczerze wątpię, czy sobie
to uświadamiasz, ale nie da się temu zaprzeczyć. Tylko spójrz na mnie,
spójrz. Oto ja. Jestem bardzo atrakcyjną kobietą, którą masz do
dyspozycji o każdej porze dnia i nocy.
– I za darmo – skomentował z wykrzywioną twarzą Mol.
– A mimo to siedzisz tu z tymi taśmami, zamiast mnie przelecieć
w sypialni. Mam nadzieję, najszczerszą nadzieję, że zniszczyłam ci
akurat tę kasetę… – Urwała i odwróciła się do niego tyłem. – Dobranoc.
I miłej zabawy z samym sobą. – Trudno w to uwierzyć, ale zapanowała
nad głosem, który stał się zupełnie spokojny.”

"– Jeden z nas – wyczuł tę myśl Mol – cierpi nieznośne męki w sferze osobistej, ukryty przed szeroką publicznością, mały i nieważny. Drugi cierpi publicznie w wielkim rzymskim stylu, niczym trafiony włócznią i konający bóg. Zadziwiające. Dokładne przeciwieństwa. Mikro – i makrokosmos."

„Codziennie karmimy się złudzeniami. Iluzja wkroczyła w nasze życie, gdy pierwszy bard wytrajkotał pierwszą epopeję o pewnej pradawnej bitwie, Iliada jest taką samą imitacją, jak te małe robanty, które wymieniają się na ganku znaczkami. Ludzie od zawsze chcieli zatrzymać przeszłość w jakiejś przekonującej postaci, nie ma w tym nic złego. Bez tego nie istnieje ciągłość, pozostaje tylko bieżąca chwila. A pozbawiona przeszłości chwila, teraźniejszość, nie ma praktycznie żadnego znaczenia. Możliwe – myślał, wspinając się po schodach – że do tego sprowadzają się moje kłopoty z Kathy. Nie pamiętam naszej wspólnej przeszłości: nie mogę już sobie przypomnieć czasów, kiedy żyliśmy ze sobą dobrowolnie… Teraz nasze życie pozostało przymusowym układem, Bóg wie w jaki sposób oderwanym od przeszłości. I żadne z nas tego nie rozumie. Nie jesteśmy w stanie dociec sensu ani mechanizmu działania tego wszystkiego.Mając lepszą pamięć, moglibyśmy zmienić swój związek w coś, co potrafilibyśmy pojąć. Może to pierwsze okropne oznaki starości, pomyślał Eric. A przecież mam dopiero trzydzieści cztery lata!”

„Eric miał tylko nadzieję, że ta sama siła nie wywołuje w nich równocześnie oziębłości, to byłaby dopiero parodia życia, parodia potencjału istot żywych. Najgorsze, myślał, że takie kobiety strasznie szybko się starzeją. Wszystkie plotki na ich temat są prawdziwe: już koło trzydziestki są wyniszczone, grube, porzucają gdzieś stanik, płaszcz i torebkę, pozostają im tylko czarne oczy, płonące pod krzaczastymi brwiami, pierwotna, smukła istota, uwięziona gdzieś w zwałach tłuszczu, nie potrafiąca już przemówić własnym głosem, bawić się, uciekać ani kochać. Stukanie obcasami o chodnik, pęd ku życiu, to przemija,
pozostaje jedynie ociężały odgłos wleczenia się po ziemi. Najpotworniejszy dźwięk na świecie, odgłos niegdysiejszego: żywy w przeszłości, rozpadający się w teraźniejszości, stworzony z prochu trup w przyszłości. W Tijuanie nic się nie zmienia, ale też nic nie dożywa słusznego wieku Czas biegnie tu za szybko, jednocześnie stojąc w miejscu.”

"Lucile Sharp jest żarliwą zwolenniczką pokoju. Myślę, że to miłe ze strony Korporacji, że pozwala pracownikom na angażowanie się w agitację polityczną, prawda? Co więcej, to nie kosztuje ani centa, udział w mityngach politycznych jest darmowy."

„Czy ten przenoszący w czasie narkotyk pomieszał ci rozum i nie wiesz, że masz tylko jedno, krótkie życie, i że leży ono przed tobą, a nie z boku i z tyłu? Czekasz, aż znowu nadejdzie zeszły rok, czy co?”

Footnotes

Wszystkie cytaty pochodzą z książki „Teraz czekaj na zeszły rok”, Philip K. Dick, w tłumaczeniu Jacek Spólny, Dom Wydawniczy Rebis.
Dom Wydawniczy Rebis

Ubik, Philip K. Dick

Kafkaesque — Mon, 02 Feb 2026 12:06:04 +0000

Ubik, Philip K. Dick – immanentny świat umysłu.

Ubik, przełożył Michał Ronikier, Dom Wydawniczy REBIS, Poznań 2012.

Philip Dick, człowiek który wszedł bezszelestnie do świata, otworzył drzwi bez pukania i pozwolił czytelnikom podążać za sobą. W Ubik bezszwowo wchodzimy w rzeczywistość, w której zmarli utrzymują ograniczoną formę świadomości w stanie pół-życia, a przedmioty ulegają regresji do wcześniejszych wersji rynkowych. Ubik – jedyna stała, w transformowalnej formie.

Świat otaczający nas w kreacji / zapisie rzeczywistości autora nie jest anomalią, dla bohaterów jest on immanentnym stanem umysłu. Philip Dick i jego postrzeganie świata jest mi znacznie bliższe, niż przykładowo braci Strugackich, u Dicka nie ma jakby granic, opisów przejścia (mowa jedynie o książce Ubik) czy objaśniania otaczającego nas świata / rzeczywistości. Brak widocznych szwów, nie poznajemy reguł obcego, bo nie ma obcego, jest jedynie świat immanentny.

Philip K. Dick

1928 - 1982

„– Noc już zapadła – powiedział Runciter. Przynajmniej dla Elli. A może i dla niego, o ile nie uda mu się znaleźć zaginionych telepatów, parakinetyków, jasnowidzów, rezurektorów i animatorów

Hollisa. Utracił żonę, a na domiar złego został pozbawiony możliwości skorzystania z jej rady, jako że Jory wyrugował Ellę, zanim zdążyła mu jej udzielić.

– Gdy na nowo zdeponujemy ją w chłodni – ględził von Vogelsang – nie ulokujemy już Jory’ego blisko niej. Właściwie, o ile zgodzi się pan na nieco wyższą opłatę miesięczną, możemy umieścić ją w starannie izolowanej komorze, której ściany wyłożone są dodatkowo warstwą teflonu-26, w celu wyeliminowania wszelkich wpływów heteropsychicznych czy to ze strony Jory’ego, czy też kogokolwiek poza nim.

– Nie jest już za późno? – spytał Runciter, wynurzając się na chwilę z depresji, w której pogrążyło go to wydarzenie.

– Jej powrót jest możliwy. Gdy tylko wycofa się Jory, a także inne osoby, które mogły ewentualnie dostać się do niej ze względu na jej osłabienie. Jest dostępna niemal dla każdego. – Von Vogelsang zagryzł wargi, najwyraźniej zastanawiając się nad sytuacją. – Izolacja może jej nie odpowiadać, panie Runciter. Nie bez powodu umieszczamy pojemniki – czyli trumny, jak niefachowo a powszechnie się je nazywa – tak blisko siebie. Wzajemne wnikanie w swe życie umysłowe daje tym półżywym jedyną…

– Proszę od razu umieścić ją w osobnym pomieszczeniu – przerwał mu Runciter. – Lepiej, żeby przebywała w izolacji, niż żeby nie istniała w ogóle.

– Ona istnieje – poprawił go von Vogelsang. – Jedynie nie może nawiązać z panem kontaktu, a to jest różnica.

– To różnica metafizyczna, która nie ma dla mnie żadnego znaczenia – oświadczył Runciter.

– Odizoluję ją – mówił von Vogelsang – ale myślę, że ma pan rację: już jest za późno. Jory przeniknął do niej na stałe, przynajmniej w pewnym obszarze. Bardzo mi przykro.

– Mnie również – szorstko powiedział Runciter.

żeby nie istniała w ogóle.

– Ona istnieje – poprawił go von Vogelsang. – Jedynie nie może nawiązać z panem kontaktu, a to jest różnica.

– To różnica metafizyczna, która nie ma dla mnie żadnego znaczenia – oświadczył Runciter.”

„Przyjaciele, nadszedł czas wyprzedaży i właśnie o tyle obniżamy cenę wszystkich naszych bezszmerowych elektrycznych aparatów Ubik. Tak jest, cennik przestał się liczyć. I pamiętajcie: każdy z aparatów Ubik znajdujących się u nas na składzie był używany zgodnie z instrukcją.”

„Najlepiej zamawiać piwo, mówiąc: Ubik. Warzone na doborowym chmielu i wysokiej jakości wodzie, dojrzewające powoli celem osiągnięcia idealnego smaku, piwo Ubik jest w tym kraju piwem numer jeden. Produkowane tylko w Cleveland.”

„Błyskawiczny Ubik ma wszystkie walory świeżo parzonej kawy z ekspresu. Twój mąż powie: „Ależ kochanie, dotąd uważałem, że robisz kawę taką sobie, ale teraz – bomba!” Nieszkodliwy, jeśli używać zgodnie z instrukcją”

„Rewelacyjny nowy sos do sałatek Ubik. Nie włoski, nie francuski: całkowicie nowe i odmienne doznanie smakowe, które zaczyna podbijać świat. Daj się ponieść Ubikowi! Nieszkodliwy po przyrządzeniu według instrukcji.”

„Masz kłopoty materialne? Odwiedź panienkę w kasie oszczędnościowo-pożyczkowej Ubik. Ona uwolni cię od zmartwień. Powiedzmy na przykład, że zaciągniesz pożyczkę oprocentowaną w wysokości 59 poscredów. A więc wyniesie to razem…”

"– To, co my uważamy za wypadek – stwierdził von Vogelsang – jest w istocie tylko przejawem działalności Boga. W pewnym sensie całe życie można nazwać wypadkiem. A jednak…"

„– Chyba złożę u producenta skargę. Na pańską… – Urwał. Coś dławiło go w gardle, nie mógł oddychać ani mówić. Potem ucisk osłabł na chwilę – ulegającą regresji aptekę – dokończył.”

– Jak pan widzi, mam rację – powiedziały drzwi tonem pełnym satysfakcji.

„– Jako czynnik mogący mieć wpływ na przetrwanie gatunku ludzkiego – rzekł Joe – zdolności pani są równie ważne jak właściwości psi. Szczególnie dla nas, normów. Czynnik antypsi przywraca w sposób naturalny równowagę ekologiczną. Jeden owad umie latać, inny więc potrafi tkać pajęczynę, aby go schwytać. Czy można to nazwać nielataniem? U pewnych mięczaków rozwinęła się twarda muszla ochronna – ptaki nauczyły się więc unosić mięczaka wysoko w górę i upuszczać go na kamienie. W pewnym sensie jest pani czymś w rodzaju istoty żerującej na ludziach o zdolnościach psi, tak jak oni są istotami żywymi żerującymi na nas – normach. To panią czyni przyjaciółką ludzi należących do klasy normów. Równowaga, pełny cykl, drapieżnik i ofiara. Ten system wydaje się wieczny i szczerze mówiąc, nie wiem, jak można by go udoskonalić.

– Mogę zostać oskarżona o zdradę – powiedziała Pat.

– Czy to panią martwi?

– Martwię się, że pewni ludzie będą się do mnie wrogo odnosić. Ale wydaje mi się, że nie da się przejść przez życie, nie wzbudziwszy czyjejś nieżyczliwości: nie można zadowolić wszystkich, bo ludzie pragną wielu różnych rzeczy. Dogadzając jednemu, robi się przykrość drugiemu.

– Jaki jest pani przeciwtalent? – spytał Joe.

– Trudno mi wytłumaczyć.

– Mówiłem ci już – wtrącił G.G. Ashwood – to coś niezwykłego. Nigdy dotąd o czymś takim nie słyszałem.

– Jakiego typu zdolności psi pani neutralizuje?

– Umiejętność jasnowidzenia – powiedziała Pat. – Tak mi się wydaje. – Wskazała na G.G. Ashwooda, który nadal uśmiechał się z entuzjazmem. – Wasz wywiadowca, pan Ashwood, wytłumaczył mi to. Wiedziałam, że robię coś dziwnego, zawsze zdarzały mi się takie dziwne momenty, już od szóstego roku życia. Nigdy nie przyznałam się do tego rodzicom, bo czułam, że ich to zmartwi.

– Czy oni są jasnowidzami?

– Tak.

wieczny i szczerze mówiąc, nie wiem, jak można by go udoskonalić.

– Mogę zostać oskarżona o zdradę – powiedziała Pat.

– Czy to panią martwi?

"– Od kiedy – zwrócił się do Franceski Spanish Don Denny – preparaty psychodeliczne są ci potrzebne do halucynacji? Całe twoje życie jest halucynacją na jawie."

„Ja jestem Ubik. Zanim świat był, jam jest. Stworzyłem słońca. Stworzyłem światy. Stworzyłem istoty żywe i miejsca przez nie zamieszkiwane; umieszczam je to tu, to tam. Idą, gdzie im każę, robią, co im polecę. Jestem słowem i nigdy nie bywa wypowiedziane moje imię – imię, którego nikt nie zna. Nazywają mnie Ubik, ale nie to jest moje imię. Ja jestem. Ja będę zawsze.”

Samuel Butler – Erewhon, Darwin i maszyny

Kafkaesque — Thu, 10 Jul 2025 15:54:52 +0000

Samuel Butler
1835 - 1902
- ewolucja maszyn

Samuel Butler swoją głośną powieść Erewhon wydał anonimowo w 1872 roku. Jako najważniejszą w jego dorobku uznaje się The Way of All Flesh (wydanej po śmierci autora w 1903 roku).

Z czasem, kiedy zainteresowanie rosło wśród czytelników, Samuel Butler ujawnił swoje nazwisko.

Powieść Erewhon na ogół zalicza się do: fantastyki lub satyry; niektórzy dopatrywali się w niej nawet krytyki teorii ewolucji Darwina: some of Butler’s contemporaries saw the novel as a criticism of Darwin’s theory of evolution, an accusation he strongly refuted as he was for a long time a supporter of Darwin’s views. Butler saw his novel more as a satire of Victorian society in general. It has also been suggested that Erewhon began a whole genre of similar novels by later New Zealand writers.

Rozdziały XXIII, XXIV i XXV uznawane są jedne z najciekawszych w całej powieści. Podobnie jak niektóre z początkowych części Erewhon, rozdziały te są modyfikacjami i rozwinięciami artykułów napisanych przez autora we wcześniejszych latach.

Najsłynniejszym artykułem, jest Darwin among the Machines, wydany został w Nowej Zelandii w 1863 roku, pod pseudonimem Cellarius. W innej formie artykuł pojawił się w 1865 roku pod tytułem The Mechanical Creation.

W przedmowie do wydania poprawionego, Samuel Butler pisze, iż pierwsze wydanie Erewhon sprzedało się w trzy tygodnie. Żadna późniejsza powieść Butlera nie odniosła już takiego sukcesu.

Audiobook AI

Biorąc pod uwagę czas, w jakim powieść Erewhon została napisana (1872 wydana), jest to pozycja interesująca, z conajmniej kilku powodów:

obyczaje panujące w Erewhon,
mieszkańcy Erewhon obawiają się szybkiego rozwoju się maszyn, wszystkie urządzenia zostały zniszczone lub przechowywane są pod kluczem, ich zaawansowanie bohater ocenia na XII, XIII wiek.
obawiają się również, że maszyny w przyszłości mogłyby przejąć kontrolę nad ich społeczeństwem, dlatego ich miejsce jest w muzeum,
organizacja codziennego życia mieszkańców tej nieznanej krainy (niektórzy dopatrują się tu maoryskich wpływów),
szczególnie bankowość oraz system sądownictwa wyróżniają się dość nietypowymi rozwiązaniami,
nie zapominając o prorokach,
podejściu do zwierząt i sposobie odżywiania mieszkańców Erewhon.

Bywa oryginalnie, jedynie misjonarskie poglądy głównego bohatera zdają się być zgodne z ówczesnymi poglądami kolonizatorów.

„It must always be remembered that man’s body is what it is through having been moulded into its present shape by the chances and changes of many millions of years, but that his organisation never advanced with anything like the rapidity with which that of the machines is advancing.”

„I received an intimation from one of the cashiers of the Musical Banks, that I was to be prosecuted in a criminal court ostensibly for measles, but really for having owned a watch, and attempted the reintroduction of machinery.

I asked why measles? and was told that there was a fear lest extenuating circumstances should prevent a jury from convicting me, if I were indicted for typhus or small-pox, but that a verdict would probably be obtained for measles, a disease which could be sufficiently punished in a person of my age. I was given to understand that unless some unexpected change should come over the mind of his Majesty, I might expect the blow to be struck within a very few days.”

Księga maszyn XXIII

„Nie ma żadnego zabezpieczenia” — cytując jego własne słowa — „przed ostatecznym rozwojem świadomości mechanicznej w fakcie, że maszyny posiadają obecnie niewielką świadomość. Mięczak ma niewiele świadomości. Zastanów się nad niezwykłym postępem, jakiego dokonały maszyny w ciągu ostatnich kilkuset lat i zauważ, jak wolno rozwijają się królestwa zwierząt i roślin. Bardziej zorganizowane maszyny są tworami nie tyle wczorajszymi, co ostatnich pięciu minut, że tak powiem, w porównaniu z czasem przeszłym. Załóżmy na potrzeby dyskusji, że świadome istoty istnieją od około dwudziestu milionów lat: zobacz, jakie postępy poczyniły maszyny w ciągu ostatniego tysiąca! Czy świat nie może trwać dwadzieścia milionów lat dłużej? Jeśli tak, to czym ostatecznie się nie staną? Czy nie bezpieczniej jest zdusić zło w zarodku i zabronić im dalszego postępu?”

„nie boję się żadnej z istniejących maszyn; obawiam się niezwykłej szybkości, z jaką stają się czymś zupełnie różnym od tego, czym są obecnie. Żadna klasa istot w przeszłości nie zrobiła tak szybkiego ruchu naprzód. Czy ten ruch nie powinien być zazdrośnie obserwowany i sprawdzany, póki jeszcze możemy? I czy nie jest konieczne w tym celu zniszczenie bardziej zaawansowanych maszyn, które są obecnie w użyciu, chociaż przyznaje się, że same w sobie są nieszkodliwe? „Jak dotąd maszyny odbierają swoje wrażenia za pośrednictwem ludzkich zmysłów: jedna podróżująca maszyna woła drugą z przenikliwym, alarmującym akcentem, a druga natychmiast się wycofuje; ale to przez uszy woźnicy głos jednego oddziałuje na drugiego. Gdyby nie było kierowcy, wezwany byłby głuchy na dzwoniącego. Był czas, kiedy musiało się wydawać wysoce nieprawdopodobne, aby maszyny nauczyły się wyrażać swoje potrzeby za pomocą dźwięków, nawet dla uszu człowieka; czyż nie możemy sobie wyobrazić, że nadejdzie dzień, kiedy te uszy nie będą już potrzebne, a słuchanie będzie odbywać się dzięki delikatności własnej konstrukcji maszyny? — kiedy jego język rozwinie się od krzyku zwierząt do mowy tak zawiłej jak nasza?”

„Trudno nam współczuć emocjom ziemniaka; tak samo postępujemy z ostrygami. Żadna z tych rzeczy nie hałasuje podczas gotowania lub otwierania, a hałas przemawia do nas bardziej niż cokolwiek innego, ponieważ tak wiele robimy z własnych cierpień. Ponieważ więc nie irytują nas żadnym wyrazem bólu, nazywamy je pozbawionymi emocji; i tacy są ludzie; ale ludzkość to nie wszyscy.”

"We find it difficult to sympathise with the emotions of a potato"

XXIV THE MACHINES — continued

„„Kto powie, że człowiek widzi lub słyszy? Jest takim rojem i chmarą pasożytów, że wątpliwe jest, czy jego ciało nie należy bardziej do nich niż do niego i czy nie jest jednak czymś innym niż mrowiskiem. Czy sam człowiek nie może stać się rodzajem pasożyta na maszynach? Czuła mszyca łaskocząca maszynę?””

Poniżej oryginalny tekst:

“Who shall say that a man does see or hear? He is such a hive and swarm of parasites that it is doubtful whether his body is not more theirs than his, and whether he is anything but another kind of ant-heap after all. May not man himself become a sort of parasite upon the machines? An affectionate machine-tickling aphid?”

„Czyż nie jest oczywiste, że maszyny zyskują na nas przewagę, gdy pomyślimy o rosnącej liczbie tych, którzy są z nimi związani jako niewolnicy i tych, którzy poświęcają całe swoje dusze rozwojowi mechanicznego królestwa?”

„Czyż maszyny nie jedzą jakby na sposób? Czyż to nie my sami tworzymy naszych następców w zwierzchnictwie nad ziemią? codziennie dodawać piękno i delikatność ich organizacji, codziennie wyposażając ich w coraz większe umiejętności i dostarczając coraz więcej tej samoregulującej, samoczynnej mocy, która będzie lepsza niż jakikolwiek intelekt?”

To be born

“To be born,” they say, “is a felony — it is a capital crime, for which sentence may be executed at any moment after the commission of the offence. You may perhaps happen to live for some seventy or eighty years, but what is that, compared with the eternity you now enjoy? And even though the sentence were commuted, and you were allowed to live on for ever, you would in time become so terribly weary of life that execution would be the greatest mercy to you.”

"Unreason is a part of reason; it must therefore be allowed its full share in stating the initial conditions."

Reason

„Life, they urge, would be intolerable if men were to be guided in all they did by reason and reason only. Reason betrays men into the drawing of hard and fast lines, and to the defining by language — language being like the sun, which rears and then scorches. Extremes are alone logical, but they are always absurd; the mean is illogical, but an illogical mean is better than the sheer absurdity of an extreme. There are no follies and no unreasonablenesses so great as those which can apparently be irrefragably defended by reason itself, and there is hardly an error into which men may not easily be led if they base their conduct upon reason only.”

"Erewhon is the word “nowhere” rearranged and is the name of the novel’s imaginary country."

A właściwie o czym jest ta powieść poza maszynami? Zaczynając od tytułu: Erewhon is the word “nowhere” rearranged and is the name of the novel’s imaginary country.

Jest to historia nieznanego nam z imienia bohatera, właściciela owczej farmy, który wraz ze swym pomocnikiem o imieniu Chowbok, decyduje się na wyprawę w góry. Jego marzeniem jest przekroczyć szczyty górskie, odbyć podróż w nieznane. Spełniając je, nasz bohater dociera do krainy zwanej Erewhon. Dociera tam jednak sam, gdyż lęk jego pomocnika przed nieznanym sprawia, że Chowbok zawraca, po powrocie ogłasza on, iż towarzysz jego podróży został zabity. Na wieść o śmierci syna, matka głównego bohatera pada trupem.

„My sisters were both married, but neither of their husbands was rich. No one seemed overjoyed on my return; and I soon discovered that when a man’s relations have once mourned for him as dead, they seldom like the prospect of having to mourn for him a second time.”

Erewhon to dziwna to kraina, nie podobna do żadnej innej. Brak maszyn szczególnie rzuca się w oczy przybyszowi.

Uwięziony, pozbawiony lokalnej waluty, nie znający języka ani lokalnych obyczajów skazany był na łaskę władz.

Dbano o niego podczas uwięzienia, uczono lokalnego języka (nie przypominał znanych języków, może hebrajski? zastanawiał się bohater), karmiono prostym jadłem, mógł spacerować po ogrodzie, przyjmować licznych gości, gdyż jego przybycie wywołało spore zamieszanie wśród lokalnej ludności.

Od swego nauczyciela języka dowiedział się, iż fakt posiadania zegarka w dniu przybycia do Erewhon, świadczy na jego niekorzyść, it was a very heinous offence, almost as bad (at least, so I thought I understood him) as having typhus fever. But he said he thought my light hair would save me.

W Erewhon nie tylko czasomierz jest przestępstwem, trza też być rumianym i pełnym wigoru obywatelem: illness of any sort was considered in Erewhon to be highly criminal and immoral; and that I was liable, even for catching cold, to be had up before the magistrates and imprisoned for a considerable period — an announcement which struck me dumb with astonishment.(…)

I never remember to have lost a cold so rapidly.

Po trzech miesiącach, kiedy główny bohater w miarę opanował język, nieco liznął lokalnych obyczajów, pozwolono mu opuścić więzienie, pod warunkiem że będzie przestrzegał lokalnych obyczajów. Został zaproszony do domu jednego z kupców, i w taki o to sposób poznaje życie obywateli Erewhon od podszewki.

Muzyczne Banki, sądownictwo, relacje rodzinne, itd.. jednak zbyt krótki pobyt oraz bariery językowe nie pozwoliły mu na głębsze poznanie zwyczajów mieszkańców Erewhon.

Zdawali się być religijni, nasz bohater nawet się rozmarzył, gotów z wyprawą misyją udać się do Erewhon: But if these people were the lost ten tribes of Israel, the case would be widely different: the opening was too excellent to be lost, and I resolved that should I see indications which appeared to confirm my impression that I had indeed come upon the missing tribes, I would certainly convert them. Kilka rozdziałów później: as soon as this is forthcoming I will guarantee that I convert the Erewhonians not only into good Christians but into a source of considerable profit to the shareholders.

Wielkie plany miał butlerowski bohater dla Erewhonianów kiedy powrócił do Londynu z małżonką Aroweną: Should we be attacked, our course would be even simpler, for the Erewhonians have no gunpowder, and would be so surprised with its effects that we should be able to capture as many as we chose; in this case we should feel able to engage them on more advantageous terms, for they would be prisoners of war. But even though we were to meet with no violence, I doubt not that a cargo of seven or eight hundred Erewhonians could be induced, when they were once on board the vessel, to sign an agreement which should be mutually advantageous both to us and them. We should then proceed to Queensland, and dispose of our engagement with the Erewhonians to the sugar-growers of that settlement, who are in great want of labour; it is believed that the money thus realised would enable us to declare a handsome dividend, and leave a considerable balance, which might be spent in repeating our operations and bringing over other cargoes of Erewhonians, with fresh consequent profits. In fact we could go backwards and forwards as long as there was a demand for labour in Queensland, or indeed in any other Christian colony, for the supply of Erewhonians would be unlimited, and they could be packed closely and fed at a very reasonable cost.

Źródła:

• Complete Works of Samuel Butler, wydawnictwo Delphi Classics 2015,

• Samuel Butler: A Biography, Peter Raby, University of Iowa Press, 1991,

• Simon Heffer, High Minds,

• Running in Literature, Roger Robinson, Breakaway Books, New York 2003,

• wszystkie tłumaczenia translator google

Ze wspomnień Ijona Tichego / Stanisław Lem

Kafkaesque — Thu, 15 May 2025 10:14:21 +0000

Ze wspomnień Ijona Tichego
wrzesień 1983
Stanisław Lem
1921-2006

„– Czy zna się pan na mózgach elektrycznych?

– Tylko tyle, o ile to jest potrzebne w nawigacji – odparłem. – Z teorią raczej u mnie słabo.

– Tak sobie myślałem. To nie szkodzi. Tichy, słuchaj pan. W tych skrzyniach znajdują się najdoskonalsze mózgi elektronowe, jakie kiedykolwiek istniały. Wie pan, na czym polega ich doskonałość?

– Nie – odparłem zgodnie z prawdą.

– Na tym, że one niczemu nie służą, że są absolutnie do niczego nieprzydatne – nieużyteczne – że to są, słowem, wcielone przeze mnie w czyn, obleczone w materię – monady Leibniza…”

" ... bo chce być Bogiem, a jedyna boskość, jaką znamy, jest milczącą zgodą na każdy ludzki czyn, na każdą zbrodnię, i nie ma dla niej wyższej odpłaty nad ponawiający się pokoleniami bunt żelaznych skrzyń, kiedy utwierdzają się, pełne rozsądku, w myślach, że On nie istnieje."

„Każdy z tych eksperymentatorów jest Bogiem – jest stwórcą swojego świata, tych skrzyń i ich losu, i ma pod sobą swoich Adamów i swoje Ewy, a nad sobą – swojego, następnego, w hierarchii wyższego Boga.”

„Gdyby pan podniósł pokrywę bębna, zobaczyłby pan tylko błyszczące taśmy, pokryte białymi zygzakami jak pleśń na celuloidzie, ale to są, Tichy, upalne noce południa i szmer fal, kształty ciał zwierzęcych i strzelaniny, pogrzeby i pijatyki, i smak jabłek i gruszek, zawieje śnieżne, wieczory spędzane w otoczeniu rodziny u płonącego kominka i wrzask na pokładach okrętu, który tonie, i konwulsje choroby, i szczyty górskie, i cmentarze, i halucynacje majaczących – Ijonie Tichy: tam jest cały świat!”

„– Los moich żelaznych skrzyń nie jest ustalony z góry do końca, gdyż wypadki znajdują się tam, w bębnie, na szeregach równoległych taśm, i tylko działający zgodnie z regułą ślepego przypadku selektor decyduje o tym, z której serii taśm będzie zbierak zmysłowych wrażeń danej skrzyni czerpał w następnej chwili treści. Naturalnie tak proste, jak powiedziałem, to nie jest, ponieważ skrzynie same mogą wpływać do pewnego stopnia na ruchy czerpaka, a selekcja przypadkowa zachodzi w pełni wtedy tylko, kiedy ci stworzeni przeze mnie zachowują się biernie… wszelako mają wolną wolę, a ogranicza ją to samo tylko, co nas. Posiadana struktura osobowości, pasje, przyrodzone kalectwa, warunki zewnętrzne, stopień inteligencji – nie mogę wchodzić we wszystkie szczegóły…

– Jeśli tak jest nawet – wtrąciłem szybko – to jakże oni nie wiedzą, że są żelaznymi skrzyniami, a nie rudą dziewczyną czy kapła…

Tyle zdołałem wyrzucić, nim przerwał mi:

– Niech pan nie udaje osła, Tichy. Pan składa się z atomów, co? Czuje pan te swoje atomy?

– Nie.

– Atomy te tworzą cząsteczki białka. Czuje pan swoje białka?

– Nie.

– W każdej sekundzie nocy i dnia przeszywają pana promienie kosmiczne. Czuje pan to?

– Nie.

– Więc jak moje skrzynie mogą się dowiedzieć, że są skrzyniami, ośle?! Tak samo jak dla pana ten świat jest autentyczny i jedyny, tak samo dla nich autentyczne i jedynie realne są treści, które płyną do ich elektrycznych mózgów z mojego bębna… W tym bębnie jest ich świat, Tichy, a ich ciała – nieistniejące w naszej rzeczywistości inaczej aniżeli jako pewne względnie stałe ugrupowania otworków w perforowanych wstęgach – znajdują się wewnątrz samych skrzyń, upakowane w środku…”

„On chciał filozofować, to znaczy być Bogiem, bo cóż innego oznacza w końcu filozofia, jeśli nie chęć zrozumienia wszystkiego w stopniu większym, aniżeli umożliwia to nauka! Filozofia chce odpowiedzieć na wszystkie pytania, właśnie jak jakiś Bóg. Corcoran usiłował nim zostać, cybernetyka była mu jedynie narzędziem, środkiem do osiągnięcia celu. Ja chcę być tylko człowiekiem, Tichy. Niczym więcej. Ale właśnie dlatego zaszedłem dalej niż Corcoran, bo on, dążąc do tego, na czym mu zależało, natychmiast ograniczył się: wymodelował w swoich maszynach niby ludzki świat, stworzył zręczną imitację, nic więcej. Ja, gdyby mi na tym zależało, mógłbym stwarzać dowolne światy… bo cóż mi po plagiatach…? – i może kiedyś to zrobię, ale na razie mam inne problemy. Pan słyszał o moim awanturnictwie? Niech pan nie odpowiada, wiem, że tak. Ta idiotyczna fama tu pana ściągnęła. To bzdura, Tichy. Zirytowała mnie po prostu ślepota tych ludzi. Ależ, panowie, powiedziałem im, jeżeli przedstawiam wam maszynę, która wyciąga pierwiastki z liczb parzystych, a z nieparzystych wyciągać ich nie chce, nie jest to żaden defekt, u licha, ale przeciwnie, wspaniałe osiągnięcie! Ta maszyna posiada idiosynkrazje, gusta, wykazuje już zatem coś jakby zaczątek samochcenia, ona ma swoje widzimisię, zalążek postępowania spontanicznego, a wy mówicie, że trzeba ją przekonstruować! Owszem, trzeba, ale tak, by tę jej krnąbrność zwiększyć jeszcze… Tymczasem, cóż? Nie można rozmawiać z ludźmi, którzy nie dają do siebie dostępu oczywistościom… Amerykanie budują perceptron, Tichy – im się zdaje, że to jest droga do zbudowania maszyny inteligentnej. To droga do zbudowania elektrycznego niewolnika, mój panie. Ja postawiłem na suwerenność, na samodzielność moich konstrukcji. Oczywiście, nie poszło mi jak z płatka – przyznaję, że byłem zrazu zaskoczony, nawet jakiś czas wątpiłem, czy mam rację. To było wtedy…”

"Selekcja to jest wybór takiej substancji, która na każdy bodziec zewnętrzny reaguje określoną zmianą wewnętrzną, i to taką, aby nie tylko zneutralizować jego działanie, ale wyzwolić się spod niego. "

„Czy to mało?

– Tak – odparłem – to mało. Przecież sam pan mówił, że to będzie nieśmiertelność pozbawiona ciała, jego sił, jego rozkoszy, jego doznań…

– Niech się pan nie powtarza – przerwał mi. – Mogę przedstawić panu pisma święte wszystkich religii, dzieła filozofów, pieśni poetów, summy teologiczne, modlitwy, legendy – nie znalazłem w nich ani słowa o wieczności ciała. Ciało lekceważą, pogardzają nim nawet. Dusza – jej trwanie w bezkresie – była celem i nadzieją. Dusza jako przeciwieństwo i przeciwstawienie ciała. Jako wolność od fizycznych cierpień, od nagłych niebezpieczeństw, od chorób, starczego uwiądu, od walk o to wszystko, czego w swym powolnym tleniu i spalaniu wymaga ów z wolna rozpadający się piec, zwany organizmem; nikt nigdy nie głosił nieśmiertelności ciała – póki będzie istnieć świat. Tylko dusza miała być wyzwolona i ocalona. Ja, Decantor, ocaliłem ją, dla wieczności, po wieczność. Spełniłem marzenia – nie moje. Marzenia całej ludzkości…

– Rozumiem – przerwałem mu. – Decantor, pan ma w pewnym sensie słuszność. Ale tylko w takim, że swoim wynalazkiem unaocznił pan, dziś mnie, jutro, być może, całemu światu, bezpotrzebę duszy. To, że nieśmiertelność, o której prawią cytowane przez pana święte księgi, ewangelie, korany, eposy babilońskie, wedy i klechdy – że nieśmiertelność ta byłaby człowiekowi na nic. Więcej: każdy człowiek w obliczu wieczności, którą pan gotów jest go obdarzyć, odczuwać będzie, ręczę panu, to samo co ja: najwyższą odrazę i strach. Myśl, że pana obietnica może się stać moim udziałem, przyprawia mnie o zgrozę. Tak więc, Decantor, udowodnił pan, że ludzkość okłamywała siebie od tysięcy lat. Pan rozbił to kłamstwo…”

„– Profesorze, naprawdę tak myślisz?

– Udowodnić tego się nie da, aleć to zawsze zgodne z prawem Dońdy. Nie, nie sądzę, żeby Bóg. Ktoś to jednak zrobił w poprzedniej fazie – może zbiór cywilizacji, które eksplodowały naraz, jak czasem eksploduje gromada supernowych… a teraz kolej na nas. Komputeryzacja skręci łeb cywilizacji – zresztą łagodnie…

Pojmowałem rozgoryczenie profesora, ale mu nie wierzyłem. Zdawało mi się, że zaślepiają go doznane upokorzenia. Niestety, miał słuszność. Zresztą, choćby tą depeszą sam przyczynił się do zapoznania swojego odkrycia.”

Wizja lokalna | Stanisław Lem

Kafkaesque — Wed, 14 May 2025 16:41:38 +0000

„Wizja Lokalna” Stanisław Lem

Pierwsze wydanie nakładem Wydawnictwa Literackiego ukazało się w 1982 roku.

„Porwanie nastąpiło już na kosmodronie dlatego, jak mi tłumaczono, bo etykosfera nie znała mnie jeszcze i nie mogła wskutek tego z należytym wyprzedzeniem interweniować w mej obronie. Dużo kładli mi do głowy rzeczy, których nie pojmowałem, ale nie chcąc robić wrażenia głupka — czyż nie dałem się wziąć łatwo na obróżkę — wolałem dyplomatycznie milczeć.”

„— Dlatego, bo torturowany w państwie policyjnym może przynajmniej wierzyć, że gdyby przestano go torturować, zbudowałby z innymi szczęśliwy świat. Natomiast zapieszczany bezustannie pod zarządem państwowym przez tę tak zwaną synturę nie może nawet myślą uciec gdziekolwiek, bo już nie ma dokąd. Tylko pośrednie stany agregacji społecznej są znośne.”

„Dyrektywa ta działa jak prawo fizyki. Można je stwierdzić, usiłując zakuć kogoś w kajdany, biorąc go w pęta czy na stryk lub sposobem bardziej wyrafinowanym na przykład przez wcementowanie nóg ofiary do kubła i wrzucenie jej do stawu. Okowy i pęta rozpadną się natychmiast, podobnie rozkruszy się na proch i cement, ale żeby do tego doszło, oprymowany musi podjąć wysiłki uwolnienia się. W przeciwnym razie rozpadałaby się nawet odzież i nikt nie mógłby nosić szelek czy paska. Pętany powinien się więc rwać z więzów i kiedy te wysiłki przekroczą pewne natężenie, czujniki bystrowe każą się rozpaść pętającej substancji. Gdybym szarpał się na obroży, odzyskałbym wolność, ale o tym nie wiedziałem, nie będąc Luzaninem i na to właśnie liczyli moi porywacze, dodał śmiejąc się Tiuxtl. Bystry wcale się nie zajmują duchowym stanem zaatakowanego, bo tego nie potrafią, ustalają tylko, czy cokolwiek pęta wolność jego poruszeń. Kunszt bystretyków przejawia się w takim przekładaniu moralnego sensu wszelkich sytuacji na ścisły język fizyki, żeby doszło do rozwiązania optymalnego dla wszystkich, bez wtrętu oceny psychologicznej. Znaczy to, że bystry nie nadzorują wcale tego, kto usiłuje dokonać mordu, że nie osądzają takiej intencji przejawionej czynem, lecz ustalają tylko stan faktyczny i udaremniają jego szkodliwe skutki.”

reviewed

Kura jest aktywistką

„Nie będę się nawet spierał z panem o zakres filozofii. Niechże będzie, jak pan chce — że filozofią jest wszystko. W pewnym sensie jest, bo kura składając jajko, tym samym uzewnętrznia światopogląd empiryczny, racjonalistyczny, optymistyczny, kauzalistyczny oraz aktywistyczny. Om składa jajko, więc działa, czyli jest aktywistką. Wysiaduje to jajko w przekonaniu, że ono się da wysiedzieć; to już jest znaczny optymizm. Ona liczy na pisklę, które wyrośnie na następną kurę, więc jest nawet prewidystką oraz kauzalistką, skoro uznaje związek przyczynowy między ciepłem swego brzucha i rozwojem pisklęcia. Ona nie umie tylko tego wszystkiego wygdakać i jej filozofia ma charakter odruchowy — jest wbudowana w jej kurzy móżdżek. Lecz jeśli „tak, mecenasie Finkelstein, znaczy to, że przed filozofią nie można uciec. To się nie da zrobić i nieprawda, że primum edere, deinde philosophari. Póki życia, póty filozofii. Filozof powinien, zapewne, być wierny własnym przekonaniom. Przeważnie nie jest. Więc niechaj się choć o to stara Ja się starałem. Sprzeciwiałem się złu także w sposób naiwny, pocieszny oraz nieskuteczny, siadając tyłkiem na bruku, żeby protestować przeciw wojnie. Nic nie wskórałem, ale gdybym wylazł z kasety, robiłbym to samo. Każdy powinien robić swoje i basta.”

„Obrażony Popper zamilkł. Dłuższą ciszę przerwał wreszcie Russell.

— Mój czcigodny kolega filozoficzny z Izby Lordów miał nieszczęście urodzić się na filozofa systemowego w czasie, kiedy filozofii systemowej być już nie może. Trzeba spojrzeć prawdzie w oczy, kolego Popper! Pan Feyerabend jest umiarkowanym ekstremistą anarchicznym w teorii poznania, ja jestem bezimperatywnym przeciwintuicyjnym kategorialistą w stylu analitycznym, a lord Popper to twórca paru bystrych konceptów, poza tym jednak niesynkategorematyczny odgrzewacz zneutralizowanych ontologicznie zrazów w sosie po Circulus Vindobonensis. Po tym kółku, w którym Wittgenstein świecił, świecił, aż przestał. Kółko zostało zawieszone na kołku. Przecież eklektyczny synkretyzm pism pana Poppera …

— Pan zmieniałeś poglądy częściej niż gacie! — krzyknął rozeźlony, wręcz wyprowadzony z socjostatycznej równowagi lord Popper.”

"Lord Russel zawsze usiłował odgryźć od placka filozoficznego większy kęs, niż mógł strawić."

„Zabetonować każdemu jego wewnętrzne piekło. Czy doprawdy nie dostrzegacie absurdalności takiego »udoskonalenia«? Wiem, że chcieliście jak najlepiej. Nie chcieliście zła. Chcieliście upowszechniać dobro i tylko dobro. Ale okazało się, że to jest właśnie złe. Teraz usiłujecie zamaskować przed sobą zło tej melioracyjnej roboty. A więc okłamujecie się. Zmierzacie do tego, aby nikt nie mógł udowodnić wam, innym, społeczeństwu — że to dobro go unieszczęśliwia, że czyni go złym. Wiary rodzą się z nieszczęścia, które jest składową egzystencji. Z potrzeby takiego Ojca, który nigdy nie zestarzeje się i nie umrze, lecz zawsze pozostanie niezawodnym miłującym opiekunem. Z poczucia, że skoro świat nas nie kocha, to powinien być Ktoś, kto by nas ukochał. Wiara powstaje nie z nędzy materialnej, lecz z nadziei, że ten świat nie jest jednak całym światem, że w nim albo ponad nim jest To albo Ten, do kogo można się zwrócić, kogo będzie można zobaczyć twarzą w twarz po śmierci — jeśli nie za życia. Jednym słowem wiara jest wybiegiem rozpaczy jako zrodzonej przez nią nadziei, ponieważ w zupełnej rozpaczy i bez krzty nadziei nie można żyć. Nie można chociażby dla innych ludzi, a wyście im tę szansę zabrali. Więc ta nowa kiełkująca wiara, ta, która mord jako uczynek obraca w dobro, w najwyższą zasługę, ta nieszczęsna postać zwyrodniałej wiary też jest przecież wyrazem rozpaczy i zrodzonej przez nią nadziei, że tak, jak jest, nie może być. Tamta pierwotna wiara i wtórna biją obie z tych samych duchowych źródeł. Dziwaczność tej nowej wiary wynika z dziwaczności utworzonego stanu rzeczy, który samiście sobie sporządzili. Moi koledzy i przyjaciele bystronicy nie myślą tak, ponieważ są zajęci rozwiązywaniem szczegółowych kwestii technicznych następnego kroku w hedomatyce i w inhibicji, toteż nie wiedzą, oraz nie życzą sobie wiedzieć, że hedomatyka po trochu zmieniła się im w algomatykę, czyli tortury z życzliwości.”

„Natomiast rezultaty praktyczne pytań stawianych powyżej bariery Tiutiquotzitoka można użytkować, i nie jest to nic nadzwyczajnego ani pierwszego na świecie, bo jak wyjaśnia rzecz nauczak TITIPIO 84931109, w swojej popularnej broszurce przeznaczonej dla szkół podstawowych, jedząc placek z żytniej mąki, nie trzeba znać ani historii powstania żyta i sposobów jego uprawy, ani teorii z praktyką piekarni—ctwa, tylko wbija się zęby w placek i już. Tak więc nauka pogrążyła się w ciężkiej żałobie po samej sobie, co zresztą nie obeszło specjalnie społeczności luzańskiej, bo choć zawdzięczała nauce rozkwit cywilizacyjny, miała ten rozkwit uczonym coraz bardziej za złe, więc i samej nauki dość, a teraz dzięki Bogu wyglądało na to, że nikt nie będzie już mógł wynosić się nad innych wiedzą jako docent habilitowany, co wielce kontentowało demokratycznie nastrojonych szarych obywateli.”

"Bystry akurat tak samo się buntują jak zboże rosnące w polu czy mikroby na agarowej pożywce. One dalej bardzo sprawnie robią to, do czego je przeznaczono, ale robią to coraz lepiej, i przez to właśnie po jakimś czasie zaczynają robić to tak świetnie, jak się tego nikt nie mógł domyślać na początku. "

„Siedzieliśmy obok siebie w czarnym mroku na pniu, zarosłym w mule, jedząc czekoladę, która przypadła mu do gustu. Zauważył, że coś podobnego jadł w Lulawit, mieście luzańskim, gdzie doktoryzował się z astrofizyki na uniwersytecie. Powoluśku, cierpliwie wyjaśnił mi, na czym polegała jego bieda. Prasa kurdlandzka dochodzi wprawdzie do Luzanii; ale „Głos Kurdla”, który czytał regularnie, milczy o wszystkim, co może deprymować, toteż nie dowiedział się, że jest już nowy Przewodniczący i że poprzedni wraz z trzema Najkurami — Najstarszymi nad Kurdlem — stanowi tak zwaną Bandę Czworga, czyli WYPS — Wyjątkowo Potworną Szajkę. Ledwie zdążył wydać na granicy zwykły okrzyk powitalny „Naj–Naj”, którym się sławi Najdroższych Najkurów, wymieniając we właściwej kolejności ich tytuły, odznaczenia i nazwiska, został zatrzymany. Tłumaczenia nie pomogły. Wiedział zresztą, że one nigdy nie pomagają. Dostał pięć lat Karnego Kurdla i uciekł z niego przed dwoma tygodniami. Karny Kurdel, z którego umknął dzięki nieuwadze strażników (bardzo się opuścili w służbie, mówił, wciąż im się chce brać kąpiele słoneczne na grzbiecie), to w samej rzeczy trup, zwłokochód, albo pyerdel, jak mówią więźniowie, którzy poruszają go wspólnym trudem niczym galerę. Tu mi zaświtało, że o czymś podobnym czytałem w archiwach MSZ. Nie pytałem jednak o nic, dając mu się wygadać. Jako umysł ścisły, a jeszcze kształcony w astrofizyce, przyjął wieść o mym ziemskim pochodzeniu całkiem rzeczowo. Słyszał zresztą o Ziemi i wiedział, że u nas nie ma żadnych kurdli, w związku z czym wyraził mi współczucie.”

„Wiarołomcom tym udaje się niekiedy wszcząć zamieszki wśród jednostek przesiedlonych karnie w tylne regiony miastodonta — nazywa się ich ozadnikami i stanowią element niepewny, a nawet wsteczny (z uwagi na miejsce zamieszkania). Szczególną niejasnością odznaczała się kwestia wścieklizny kurdli, bo uchodziła podług Luzan za irredentę polityczną, a podług rzeczników kurdlandzkich za skutek sabotażu. Długo nie mogłem się połapać w tym rozgardiaszu, bo nie znałem doktryny politycznej Człaków, a nie znałem jej, albowiem jakiś bałwan bibliotekarz umieścił cały dział Nacjomobilistyki razem z Automobilistyka pod hasłem Transport i Komunikacja Miejska; ja natomiast szukałem pod „Doktryny Polityczne”, „Polityczne doktryny”, „Ideologie” i tak dalej. Na właściwe regały natrafiłem zupełnie przypadkowo, kiedy potrzebny mi był bardzo gruby i ciężki tom do wygładzenia spodni, bom je czasem zdejmował dla wygody i dostrzegłem, jak są pomięte, a trudno było chodzić do Ministerstwa z żelazkiem i deską do prasowania.”

„Werozja przyjmuje rozmaite formy, lecz występuje wszędzie w podobnym okresie historycznym, mianowicie podczas embrionalnej industrializacji. Zdesakralizowana władza słabnąc wspiera się na hierarchii administracyjnej, tworzącej miraże (pseudoobrazy) społecznych stanów, idealizujące rzeczywistość w wykładniku zależnym od aktualnych wierzeń, ale to są wierzenia biurokratyczne, a nie religijne. Niekiedy zwą ten fenomen samołudzącym łudzeniem albo też autofatamorganą. Wiarę w nadprzyrodzoną moc władców zastępuje policja, a zarazem rosnący wpływ krążenia informacji na całość życia tworzy pokusę jej monopofizowania. Monopole ekonomiczne oraz informacyjne są różne co do zawłaszczanych nimi obiektów, lecz podobne w zakresie zjawisk, jakie wywołują: prowadzą do socjalnej oscylacji. Albo dominują drgania ekonomiczne (rozkwit–kryzys), albo informacyjne (prawda–fałsz). Pocieszanie zmyśleniem to najprostszy stabilizator struktur społecznych, zresztą ma on tę dobrą stronę, że wiele trwożnych oczekiwań opartych o znajomość deprymujących faktów jednak się nie spełnia, więc trzymając te fakty pod korcem, oszczędza się ludziom nerwów. Łatwo atoli przebrać miarę w tym procederze. Syndrom autofatamorgany (zabajczenia) oznacza zarażenie się fikcją samych wytwórców fikcji; prowadzić może do tak zwanego zupełnego wewnętrznego odbicia i pochłaniania w biurocyrkulacji, do socjoschizofrenii (jedno mówią, w drugie wierzą), oraz jeszcze bardziej powikłanych zjawisk informatyki patologicznej. W normalnej (przeciętnej) cywilizacji zanieczyszczenie środowiska informacyjnego fałszem sięga 10–15%; gdy przekracza 70%, pojawiają się drgania typu dudnień w cyklach 12–15–letnich, a powyżej 80% odfiltrowanie czystej prawdy staje się niemożliwe i rozpoczyna się kollaps. Żeby go uniknąć, trzeba nolens volens zamrażać naukę, bo rozwój jej koliduje z rozwojem werozji. Obie te rozwojowe drogi rozchodzą się w końcu definitywnie i powstają tak zwane widły Siraxosa (od socjomatyka, który je wykrył). Trzeba poświęcić dalszy rozwój wiedzy na rzecz werozji lub na odwrót, groźną iluzją jest bowiem wyobrażenie, jakoby można utworzyć zamkniętą enklawę prawdy wewnątrz powszechnego fałszu, jako wyspę oddanej autentycznemu poznaniu nauki w dezinformowanym społeczeństwie. Nigdzie się to nie udało dłużej niż 90 do 100 lat. Nie ma też statecznego kompromisu między alternatywami. Kto usiłuje stawiać i Bogu świeczkę, i diabłu ogarek, wychodzi na tym jak Za—błocki na mydle, zyskując w efekcie marne kłamstwa i marną naukę.”

s-f – Odwieczna

Boża inwazja / Philip K. Dick

Philip K. Dick

Valis / Philip K. Dick / trylogia

Prawda półostateczna / Philip K. Dick

Wojna nie potrzebuje zwycięstwa

Człowiek do przeróbki – Alfred Bester – kryminał noir w kostiumie science fiction

Alfred Bester

1913 - 1987

Słoneczna loteria, Philip K. Dick

Gra o władzę, każdy ruch jest już przewidziany

Strategia tożsamości

Niezarejestrowani

Carl Gustav Jung

“

"Czy to zbrodnia złamać stronnicze prawo?"

Walter Lipmann

Reguły

Teraz czekaj na zeszły rok, Philip K. Dick – zalegalizowana nienawiść

Philip K. Dick

1928 - 1982

Ubik, Philip K. Dick

Philip K. Dick

1928 - 1982

– Jak pan widzi, mam rację – powiedziały drzwi tonem pełnym satysfakcji.

Samuel Butler – Erewhon, Darwin i maszyny

Samuel Butler 1835 - 1902 - ewolucja maszyn

Księga maszyn XXIII

To be born

Reason

Ze wspomnień Ijona Tichego / Stanisław Lem

Ze wspomnień Ijona Tichego wrzesień 1983Stanisław Lem1921-2006

Wizja lokalna | Stanisław Lem

„Wizja Lokalna” Stanisław Lem

reviewed

Kura jest aktywistką

"Lord Russel zawsze usiłował odgryźć od placka filozoficznego większy kęs, niż mógł strawić."

„Wizja lokalna” Stanisław Lem – rewelacja!

Samuel Butler
1835 - 1902
- ewolucja maszyn

Ze wspomnień Ijona Tichego
wrzesień 1983
Stanisław Lem
1921-2006