„— Są­dzisz za­pew­ne — po­wie­dział — że z tych słów i ge­stów, któ­re re­je­stru­je Cen­tra­la, trud­no stwo­rzyć praw­dzi­wy ob­raz na­stro­jów spo­łe­czeń­stwa. Po czę­ści masz ra­cję. Lu­dzie, zwłasz­cza wów­czas, gdy mają peł­ną świa­do­mość, że są ob­ser­wo­wa­ni, sta­ra­ją się nie wy­po­wia­dać i nie czy­nić tego, co mo­gło­by im być za­pi­sa­ne na mi­nus. No i bar­dzo do­brze! Czyż nie o to cho­dzi?

— Taak… — mruk­nął Ri­nah nie­pew­nie. — Ale… w ta­kiej sy­tu­acji… czy moż­na po­znać praw­dzi­we po­glą­dy, opi­nie, my­śli ludz­kie?

— To rze­czy­wi­ście trud­ny pro­blem, ale za­pew­niam cię, że Cen­tra­la ma i na to spo­so­by. Sys­tem Za­bez­pie­czeń nie jest skost­nia­ły w swej struk­tu­rze i me­to­dach; on usta­wicz­nie ewo­lu­uje, roz­wi­ja się, ulep­sza! Czy wiesz, od cze­go za­czy­na­li nasi przod­ko­wie, pierw­si przy­by­sze do tego ukła­du? Oni nie mie­li ani tej tech­ni­ki, ani opa­no­wa­nych me­tod dzia­ła­nia, a pro­ble­my były ta­kie same, może na­wet trud­niej­sze. Z ze­wnątrz groź­ba kar­nej eks­pe­dy­cji z Zie­mi; od we­wnątrz zaś… nie wiem, czy zda­jesz so­bie spra­wę, co się tu­taj dzia­ło. Są­dzę, że Alvi, jako hi­sto­ryk, po­tra­fi ci le­piej przed­sta­wić sy­tu­ację w Pa­ra­dy­zji… a wła­ści­wie, jesz­cze nie w Pa­ra­dy­zji, lecz we wnę­trzu dwu­na­stu pro­wi­zo­rycz­nie po­wią­za­nych ze sobą wal­co­wa­tych kon­te­ne­rów, krą­żą­cych po or­bi­cie wo­kół Tar­ta­ru…

— Krót­ko mó­wiąc — wtrą­cił Alvi — nie wszy­scy byli za­chwy­ce­ni tym, cze­go do­wie­dzie­li się po obu­dze­niu z ana­bio­zy, że nie będą mo­gli osie­dlić się na pla­ne­cie, jak prze­wi­dy­wa­no w pier­wot­nych pla­nach, lecz miesz­kać będą w or­bi­tal­nej ko­lo­nii… Jed­ni chcie­li wra­cać, inni nie do­wie­rza­li wy­ni­kom ba­dań i twier­dzi­li, że Tar­tar na­da­je się do za­sie­dle­nia… Zda­rza­li się tacy, co w de­spe­ra­cji go­to­wi byli znisz­czyć nowo two­rzo­ną or­bi­tu­ją­cą ko­lo­nię wraz z wszyst­ki­mi jej miesz­kań­ca­mi.”